Төрттаған ойға ой қосса

 

                                      Мінсем бе деп өлең-өнер «күреңін»

                                      Құштар болған шабандоздың бірі едім.

                                      Құмар болдым төрт жолменен ой айтып,

                                      Келтірмекке өлең сөздің реңін.

                        

                                                 Төрттағандар

(1991 – 2011 жылдар арасы)

 

                                               Төртағандар өлең сөзбен жазылған,

                                               Ой әлемін сезім кезсе табылған.

                                               Мүшеледім, сыбаға ғып он екі,

                                               Аулақ еттім жалған қиял, сағымнан.

 

 

                       

 

Жер – Ана, Аспан – Әке, адам – бала

 

                            * * *

Жер – Ана, Аспан – Әке, адам – бала,

Дегендер табиғаттан табар пана.

Түсінсең ақиқатты осы деп тек,

Өмірің тірі жұмақ, алаңдама.

 

                            * * *

Ұл бақыты – ошағы, анасында,

Ел бақыты – Отаны, санасында.

Асыл ердің арманы – ел бірлігі,

Бәрі бос сөз, ойсызға, санасызға.

 

                            * * *

Ой деген жылдан-жылға сараланып,

Қиянға өз иесін барар алып.

Әлемнің бар кетігін бүтіндемес,

Дегенмен бір қажетке жарары анық.

 

                            * * *

…Сан түрлі бізге берер сабақ Құдай…

…Жалғыздық  –  өзің салған абақтыдай…

Пенденің бәрі бала, бәрі дана…

Тірліктен өте алмассың қабақ шытпай…

 

                            * * *

Қорқыныш – жалғыз қалу осы бір мұң…

Ойға алсам, денем мұздап, шошынармын…

Ортаны билеп-төстеп, біреу жүрер…

Сайраған көбік сөзбен, осылар, кім?..

 

                            * * *

Өткен шаққа кісі, әсте, өкінбек…

Іс тындырса ісін ойлап, бекінбек…

Жастық шағың, шала шағың, піспеген,

Алпыс-жетпіс тым алыста секілді ед…

 

                            * * *

Қос жиырма бес қоштаспақсың сен бүгін,

Ендігі өмір тек тірлік қой кемді күн…

Қайран жастық –  гүл базары қош бол сен,

Сол базардан гүл жұла алар, енді кім?..

 

                            * * *

Біздің өмір қатал сыннан тұрғанды,

Түк еместер мадақталды, жырланды.

Енді міне Көк Байрақтың астында,

Дарынды ұлдар жап-жарық қып тұр маңды.

 

                            * * *

Қайғыны да, қуаныш көтеретін,

Не азапқа шыдайтын, еті өлетін,

Өмір сүрер үмітпен болашақтан –

Жаратқан ғой адамның не төресін.                     

 

                            * * *

Санасақ па бұл өмір артық, кемін?..

Кеткен бар-ау үлесті қарпып, тегін!..

Бірақ сол ой жігітке жараса ма,

Ақау салар сананы тартып кейін…                      

 

                            * * *

Ау, уақыт!.. Қалайша жалған бәрің!..

Мадақталды жағымпаз, жалған дарын!

Есіңе бір алсайшы қарапайым,

Біздерде де арман мен талғам барын!..             

 

                            * * *

Сағатым сен, неге ылғи, кешігесің!..

Өткізе алмай біреулер есінесін…

Жалықтырып біреуді, мені зар ғып,

Аталады бұ шіркін несімен «шын».

        

                            * * *

Көз қалаған шаманы шама деме,

Елім демес сананы сана деме.

Өзге ойдан санаға кесел түсер,

Ішпе ауыз ти, қарағым, қана көрме.           

 

                            * * *

Біреу жала жапса егер өкпелеме,

Ойлан бірақ сөкті деп, текке, неге.

Қайрамашы жігерді кек алам деп,

Шаршатпашы қайратты кекке жеге.                              

 

                            * * *

Дейміз дағы бұзықты халық деме,

Өкпе айтамыз соларға, налып, неге?..

Біреу, солар арқасы, таққа отырса,

Ненің күші, ағайын, парық неде?..                                 

 

                            * * *

Елің болса, еліңде ерің болса!..

Жерің болса, асқарың, көлің болса!..

Арман бар ма!.. Ей пенде, төрің болса!..

Бабаң басқан бір тауда көрің болса!..

 

                            * * *

Аңыратпа анаңды, аңыратпа,

Бір қуаныш сыйлашы шаңыраққа!

Қандай бақыт «шүкір» деп, төсек салсаң,

Жақсы хабар жеткізіп таңың атса!

                                     

                            * * *

Басқаша төрттағандар бағыт алып,

Ойынан иесінің шабыт алып –

Жазылса, арман бар ма, қартайғанда,

Осылай бұл ақынды қағыталық.

 

                            * * *

Жаңа Жыл – жаңа Үміт, жаңа Арман!,

Жетші деп алау нұрын жағады алдан!

Қарынын қанағатқа тойғызатын,

 «Мәрт халық» деген бізге баға қалған.                       

 

                            * * *

Мақтанасың – нәрестең алғаш күліп,

Шаттанасың – қаз басып, алғаш тұрып.

Ержетер деп атасы армандайды,

Өміріме өмірін жалғастырып.

 

                            * * *

Кездесіп қап Алланың сәтті күні,

Өмір бойы өшпесе тәттілігі –

Ол – құдірет, бақытпен барабар үн,

Ол – сезімнің адалы, пәктік үні.

 

                            * * *

“Жақсы” десе жанға жайлы тиеді,

Тән де балқыр, үгітіліп сүйегі.

Бас шұлғытып қоштаттыра беретін,

Қасиетті не деген сөз – киелі.

 

                            * * *

“Жаман” десе тіліп түсер жаныңды,

Сол сөз қандай өзгелерге нанымды.

Тек өзіңнен басқа жанға қиясың

Ол атаққа – батырыңды, ханыңды.

 

                            * * *

Ауырсынбай емшектің жарасында,

Ұрпақ үшін жан қияр шарасызда.

Әйел бағы неде екен, ол бір жұмбақ,

Ана бағы ержеткен баласында.

 

                            * * *

Сенің атың уызындай анамның,

Мақтанышы, сенімі де адамның!

Сенің атың – Наурыз! Наурыз! – мерекем,

Сенің атың көрсеткіші заманның.     

 

                            * * *

Сағынған Наурыз – қайырым күні, жыл басы,

Кісілік етіп, бағаңды сол күн бұлдашы.

Жесірдің жайы жүрекке жетсін сол күні,

Жетімнің мұңы болсыншы саған жол басы.

 

                            * * *

Сәндік пен байлық  тірлікте шекпен қамдарсың,

Кәсіп пен өнер іздерсің талғап, таңдарсың.

Жүрекпен сүйіп істеген ісің өмірің,

Ақыры соны ақылың толса аңдарсың.

 

                            * * *

Сағындың ба күміс үнін шолпының?

Сағындың ба "жүрек сазын" толқынын?

Сағыныштың өзі бақыт, өмірің,

Сағына біл, текке өтпейді сол түнің! 

 

                            * * *

Басыбайлы күтуші бар. Ерінеді бір әйел…

Қол бос емес, он ұлы бар, керім енді, бір әйел…

Он балаға қосып бағып бір еркекті тағы да,

Асырайды он бір жанды, кіл тентекті " бір әйел"…

 

                            * * *

Ұлы ғой ұлы, әйелдің заты озалдан,

Адамзат затын, адамның атын соза алған!

Тәнінен қан ғып, жанынан жан ғып «адам» деп,

Қаны да, жаны тірілей сонша тазарған!    

 

                            * * *

Желтоқсанда сел соққанда қарсы тұрған ту алып,

Ер сасқанда еш жасқанбай, әйел атты, бұ халық!..

Бағынбайды, жалынбайды басқа түссе бұғалық,

Өз қолынан келмей жатса ер туады бұ халық!..         

 

                   * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Кім келіп, бұл өмірге, кім кетпеген

 

                            * * *

Кім келіп, бұл өмірге, кім кетпеген,

Пенделер тағдыр соқса  дірдектеген.

Заңғар бар зорлығына ит тірліктің

Бас имей өткен, жанын кірлетпеген…

 

                            * * *

Алпыс-асқар алынбаған талайға,

Өмір қатал, тырбаңдатар қалайда.

…Қарын қамын қамдап бірі қалтылдап,

Біреу ие  сән-салтанат сарайға…

 

                            * * *

Замандас ағамбысың, інімбісің?..

Сөз айтам мағынасын,  жөнін түсін.

Жаны жас жарандар бар өмір сәні,

Берсе де кәрілікке өңін, түсін.

 

                            * * *

Ішкенім күнә, жегенім күнә, күлсем де,

Күнәлы дейді ойменен түйін түйсем де.

Тағы да солай тағдырмен қатал талассам, 

Күнәлі екем сұлуды құлай сүйсем де…

 

                            * * *

Түсінбей келем өмірдің мәнін мен неге?..

Бұл ойда жалған бір ауыз сөз жоқ емге де…

Өмірін біреу таусады мәнсіз сенделе…

Ақылға ие, адамда сонда кенде не?..

 

                            * * *

Кінәсіз дене күнәһар жанды арқалап,

Босына кетер еңбегі еш боп, бар талап.

Жүрегін зорлап, денесін қорлап, жан патша,

Сорлы тән солай орынсыз жаза тартады-ақ… 

 

                            * * *

Жақсылардың тыңдасаң тамсантты үні,

Бейтаныс қыз, өнердің аңсатты үні.

 «Мырза» дейміз біреуді шекпені үшін,

 «Көке» дейміз бақ қонса, мансаптыны,

 

                            * * *

Озық кетсе қарындас қағынамыз,

Таласамыз бақ қонса тағына біз.

Көп ішінде көкісе өзін мақтап,

«Жөн, жөн» дейміз, мылжыңға табынамыз.

 

                            * * *

Сырласым бол, жарандар, сырласым бол,

Дей көрмеңдер, сырласар құрдасым ба ол…

Жас бол, кәрі, бәрі бір, әйел, еркек –

Сырласпақпын, ой кернеп тұрғасын мол.

 

                            * * *

Сыр айтайын, қорықпа, ақыл айтпан,

(Жынға тиер ақылдар жақын айтқан).

Еріккенде оқи сал, оңашада,

…Ойлар нешік… төрт жолмен, ақын айтқан?..

 

                            * * *

Махаббат сорыңа ма, бағыңа ма?

Сезім ит ақыл итке бағына ма?

Қыз соқыр – ғашық болар жігіттерге,

Алмайтын сүймек түгіл сағына да.

 

                            * * *

Қазақтың он бір буын қара өлеңі –

Ақ маржан, бір мысқал да жоқ қой кемі.

Жаныңды жабырқасаң жұбатады,

Жүрекке жып-жылы боп барады емі.

 

 

 

 

 

                            * * *

Бақыт та құс – мекен керек ұялар,

Ізгі пейіл, мейір жүрек – ұя бар.

Қонса қонар, бірақ мекен бола алмас –

Қызыл тасты, ызғырықты қиялар.

 

                            * * *

Бұ тірлікте байғұс жан бар, маубас та,

Өзі сезбей жүк артады сау басқа.

Амал қайсы, қорғаштай жүр сорлыны,

Алла солай жаратқасын… әу баста.

 

                            * * *

Қате қадам басар кейде адамдар,

Дана – бірден сақ боп, содан алаңдар.

Іздеп жүрер өз қатесін ақылды,

Өле-өлгенше мойындамас надан бар.

 

                            * * *

Теңдік іздеп, шындық іздеп таласар,

Тіршілікке мүмкін о да жарасар.

…Сезім қандай болады екен адамда,

Деген сәтте – “енді анжаққа бара сал”.

 

                            * * *

“О” дан “Бұ” ны көргендіктен біз артық,

Сүре бергің келер өмір құмартып.

Құмар болсаң күнделікті тірліктен

Ала білгін ғұмырыңды ұзартып.

 

                            * * *

Бақыт қуып араласпа шатаққа,

(Ол не өзі – дәреже ме, атақ па?)

Соның өзі іздеп сені табады

Ие болсаң адам деген атаққа.

 

 

 

 

                            * * *

Құмға сиіп көгал етпек ниеттей,

Мағнасыз күйкі тірлік күй етпей –

Ей пенделер!.. бұ тірлікте орның тап,

Күй болмасаң, домбыраға тиектей.

        

                            * * *

Жаралғалы ауысты екен неше Көк?

Бүгін қартпыз, бұл өмірге кеше кеп.

Бұл уақыт жібермейді есесін,

Қосып жатыр әжімдерін еселеп…                        

 

                            * * *

Қайраты барда, билігі барда, бедел мен,

Мансап пен шенге адамдар, әсте, кенелген.

Туған жер қалса жырақта бірақ адамнаң,

Жанына бір зат жетпейтін болар дегенмен.

 

                            * * *

Жанарыңнан аңқаулығың сезіле

 (Жарасады сол қасиет өзіңе) –

Жалтақтамай өмір сүрші, қарындас,

Дос-дұшпанның тура қарап көзіне.

 

                            * * *

Бұзылды бар ереже нарық кіріп,

Жіберді кейбір жанды тарықтырып.

Сені біз жаңа заман түсінбедік,

Жүресің қу мен сұмды қарық қылып.                   

 

                            * * *

Ізгісіз, қайырымсыз қараң күнің,

Оларсыз ұйқыға да сараң түнің.

Асылын айырбастап у мен шуға,

Барады кімге тартып  Адам? Бұ кім?..       

                  

 

 

                            * * *

Арманның қол бұлғаса шартарабы,

Жетем деп жолға шыққан қартаяды.

Дәмемен өмір зая болған шақта,

Бір күні тұрмастай боп жантаяды.                       

 

                            * * *

Қаттылар бір-бірімен жараспайды,

Сараңдар бір-біріне қараспайды.

Жарқын жан –  ашық жатқан кітап дерсің,

Сыпайы сұлу сөзден әрі аспайды.                      

 

                            * * *

Атағына таласпай даңқтының,

Шатағына кіріспей, алып тыным,

Жүреді ғой маңына мейір шашып,

Періштедей пейілді, жарықтығым.

 

                            * * *

Таратып  далаға ұрпағын,

Барады дөңгелеп ебелек.

Ғұмырын бір күндік құртады,

Қонады отқа кеп көбелек.

 

                            * * *

Далада бозторғай шырылы,

Жағада теңіздің толқыны –

Тірісің соларды естісең,

Сезілсе жүректің солқылы.

 

                            * * *

Байлығына қызықпадым,

Қолын кірге малды ма деп.

Мансабына қызықпадым,

Ортаға арын салды ма деп.

 

                   * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *

 

 

Бір адамда үшеу отыр – “Мен”, “Мен” – деп

 

                            * * *

Бір адамда үшеу отыр – “Мен”, “Мен” – деп,

Құл ғып жұмсап тыншытпайды, өңмендеп.

Көз – сұлуды, ауыз – тәтті қалайды,

Кісі атанар жүрегіне көнген тек.

 

                            * * *

Бір Мені – табиғаттың сыйлағаны,

Бір Мені – өмір-базар, жинағаны.

Бір Мені – жүрегінде таласады,

Тек Мен деп, ол иесін қинағаны.

 

                            * * *

Бір Тәңірге өмір бойы жалынып,

Бір Құдайға, табиғатқа табынып,

Ата-баба аруағын ардақтап

Жүрген жанның, ей, Ағайын! –  жанын ұқ.

 

                            * * *

Босқа шашпа асылыңды бекерге,

Асыл аз ғой, шашсаң алтын – жетер ме.

Бар байлықтың басын “Ақыл” еткендер,

Өкінбейді бұ жалғаннан өтерде.

 

                            * * *

Сөз лекісе, айт деп мені құйылып,

Сондай сәтте не жының бар тыйылып.

Шалқы сол кез, өзгелерді шалқыта,

Табиғаттың берген саған сыйын ұқ.

 

                            * * *

Ойға алсам бұл өмірдің тек шынын,

Ызғарланар қайрай сені кекшіл үн…

…Кешірсем де қылықтарын талайдың,

Қалмай барад сырласарлық ешкімім…

 

 

                            * * *

Асылыңның, адалыңның жанын ұқ,

Жатпасыншы,  жалғыз, жеке сарылып.

Қалмасыншы ой күркенің ішінде,

Өкінесің кейін сосын, сан ұрып.

 

                            * * *

Көнбіс жанның – илі қайыс – өзімін,

Шыдамдымын – қара жердей төзімім.

Өмір сүрдім, кімге қалай көрінер,

Тоқ болса деп, – “Құрсағымнан  Көңілім”.

 

                            * * *

Жігіт адам ізетпенен тік тұрғай,

Жүрсе басын мықты алдында, бұқтырмай.

Жігіт – жігіт, іс түскенде жүнжімей,

Алып өтсе намыс туын жықтырмай.

 

                            * * *

Жақсылықтың соқпағымен, ізімен,

Ере жүріп күнін көрер жамандық.

Сол соқпақсыз жоқ екенін өмірдің

Сезбейді олар, жаратқасын “надан” ғып.

 

                            * * *

О, Тәңірім!, сезім құмар жан бердің,

Ләззәтшіл, тәтті құмар тән бердің.

Мына таңға оянбаған жан қанша,

Бүгін тағы, шүкір, атқан таң көрдім.

 

                            * * *

Кейбір жандар “Мен”, “Мен едім” деп қалар,

Мақтанады өзіндегі жоққа олар.

Қорегі тек тозаң менен бу ғана,

Тамыры жоқ қына деген шөп болар.

 

 

 

 

                            * * *

Ізгілікке жол шеккен қиял асып,

Жүрегіне  жылылық ұялатып –

Сүйе білген Құдайын, Табиғатты

Қателеспес өмірде, қия басып.

 

                            * * *

Асқар таудың бастауы, тұнығы анық,

Балдай татыр дәмі бар – құнығарлық.

Қыран жанның шаңқылы тау қозғайды,

Талант таудың шыңына шығып алып.

 

                            * * *

Атақты адам орынсыз шамданады,

Сұлу десе қыз бала паңданады.

Ізгі жан бар ұядай тартып тұрар,

Мейір шашар жып-жылы маңға жаны.

 

                            * * *

Жақсы маңын аялай, жебеп келер,

Ызы-қиқы қылады желөкпелер.

Ақылсыздың ортада әр қимылы

“Мен мынау” деп ойлыға дерек берер.

 

         * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *

 

 

 

“Алла” сөзі – оңсыз, солсыз, теріссіз

 

                            * * *

“Алла” сөзі – оңсыз, солсыз, теріссіз,

“Ата”, “Апа” – сондай қуат беріпсіз.

“Аға”, ”Іні”, “Ана”, “Ене”, “Қазақ”, “Нан” –

О, Тәңірім! – табындырдың еріксіз…

 

                            * * *

Жан Құдайсыз, тән дінсіз, сезім суық,

Еш көрмеген мұңды жас көзін жуып –

Шар болаттай шатынап тұрған жандар,

Алды ма екен өздерін өзі туып?..

 

                            * * *

Зұлымнан ба, аңқаудан – заман зары,

Заманнан ба, адамнан – надандары.

Қанша керім өзіңді санасаң да,

Жек көруге қақың жоқ адамдарды.

 

                            * * *

Мін тақпайық кісінің қу басына,

Кім біледі одан ұл тумасына.

Адам атын қызғанба кісілерден,

Сондай атақ берілген… ту-у, басында.

 

                            * * *

Сезім ақса шымырлап өзегіңнен,

Шабыт толқын соғады кезегімен.

Сондай шақта көрерсің сұлулықты

Қурап қалған түйенің тезегінен.

 

                            * * *

Сырты саудың дертін-зар сезбейді-ау жұрт,

Сондай адам кенеттен күйрейді-ау, күрт.

Сыр алдырсаң болғаны, шықылықтап

Құлағыңа ойнауды көздейді-ау қырт.

 

 

                            * * *

Елу артта, есейіп, ер жеткесін

Арқа босап ойлансам, тер кепкесін –

Өткен өмір – қателер күнделігі

(Өзің сот боп өзіңді тергеткесін).

 

                            * * *

Бақытты ма – дәметкен аспаннан ай?

Бақытты ма – “жұлдызды” жастан ұдай?

Мүмкін, әлде бақытты кей пенделеер,

Қанағатты берсе егер бастан құдай…

 

                            * * *

Өшпес деген, өмір атты жарығың,

Бір күрсініс, тына қалар бар үнің.

Табындырмақ бар әлемді болғандар,

Сыйып кетер қауызына тарының.

 

                            * * *

Арызданып – ардақтысын жаптырып,

Қапы қалып – қара орманын сатқызып

Жүргендерді қамқорлайтын бір күш бар,

Қона салар кез-келгенге бақ, қызық.

 

                            * * *

Құдірет-ай, тәніңе жан жаратқан,

Қуат берер денеңе қан таратқан.

Табиғаттың ғажабы – нұрлы жанар

Арқасында күн батып, таңдар атқан.

 

                            * * *

Ауыр күндер былтырғыдан биыл көп,

Бәрі бірдей көкіректе түйін боп –

Қоздауын-ай, бықсуын-ай шаладай,

Күймегенмен күйікті етер жиылды от.

 

 

 

 

                            * * *

Сыр мінезбін, дейтінмін, қанық-ақпын,

Сонша ма жыл мен сені танымаппын.

Өмір деген қателер жиынтығы,

Еске түссе күрсіне жалын аттым.

 

                            * * *

Қалмады да сағынар ешкімім де,

Пайда бопты-ау сұстылық кескінімде.

Қанат беріп үмітті ұшыратын,

Елжіретер сезімдер өшті мүлде.

 

                            * * *

Мұқалыпты-ау сезімдер жүзің мүлде,

(Қайрақ қайда жеткізер жүзін күнде).

Қамшыласам қаншама бір ұмтылмай,

Сезім сенен, мен тіпті, түңілдім де.

 

                            * * *

Талай сорлап алданып ұрылғанмен,

Аңқаулықпен жолдас ем бұрыннан мен.

Құтыла алмай қойдым-ау о, Тәңірі,

Қосақтайсың күнде бір жырын жанмен.

 

                            * * *

Кіргенінде әуелде “нарық” күліп

Дәмелендік жүрекке жарық кіріп.

Енді бүгін, уайым – кете ме деп,

Шаруаны шайқалтып, тарықтырып.

 

                            * * *

Ой – мазасыз, жаныңды жалықтырар,

Кейде шалқып, тасытып қарық қылар.

Кейде тыққан сырыңды тауып алып,

Құтылмастай мойныңда салық тұрар.

 

 

 

 

                            * * *

Үзіліп бүгін сәби, кеше боздақ,

Біреу жүр зорға ілініп, өше жаздап.

Не жауап қайтарарсың нәрестеге –  

Неге өштім бір жана алмай, десе, маздап?..

 

                            * * *

Қан тамырды кернесе бұзық ағын,

Таңдайыңның тәттіден тұзы қалың.

Мен риза, Тәңірім, бергеніңе,

Қызғанбаймын бақтыға, қызығамын.

 

                            * * *

Жанға ие болса сұм бұрын кіріп,

Өтер сені өмірде ұрындырып.

Құтыла алмай, немесе ұтып алмай,

Өткізерсің ғұмырды қырын жүріп.

 

                            * * *

Ой мен сөздің дұрыстан қатесі көп,

Құтқарғай Құран Кәрім, батасы тек.

Жаныңды Жұмақ жайға жеткізетін –

Иман жол, одан өзге төтесі жоқ.

 

                            * * *

Алдамасым, сыйласым – оқушым ең,

Сендер үшін ой-өрнек тоқушы – мен.

Айтылмайтын арман бар әр сөзімде,

Түсіндің бе, ей сана…  шошу – неден?..

 

                            * * *

Пенде жетер пайғамбарлық жасына,

Талай ойлар… келер, кетер басына…

…Бірі қанжар, бірі заңғар айбатты,

Бірі шіріп, жақындатпас қасына.

 

 

 

 

                            * * *

Өз әкеңнен атаң сірә жақындау,

Ал немере өз ұлыңнан тақылдау.

Содан ба екен ырылдасып өтесің,

Алысыңнан әрқашан да жақын – жау.

 

                            * * *

– Жеті қат көктен жоғары не?..

…Күпір сөйлер – наданның көкірегі.

Ол іседі қабынып, есіреді.

Бәсекелес – бәрімен, таңдамайды,

Хан ба, төре, пақыр ма, жесір еді…

 

                            * * *

Жан сырыңды досыңа ақтарыла

Сенген шақта – бір қолдау таппадың ба?

Безгендей боп өмірден мұңайдың ба? –

Өлең оқы сондай бір шақтарыңда.

 

                            * * *

Тілмен түйсең шешпессің тісіңменен,

Бұл өмірді осылай түсінген ем.

Өзі дана, атамның сөзі құран,

Аруағына табынған кісің мен ем.

 

                            * * *

Жауың талай зарлатты, жамыратты,

Шағып кете жаздады-ау шаңырақты.

Атаң айтқан “шүкір” деп, жамап-жасқап,

Түндігіңді аш, қазеке, таңың атты.

 

                            * * *

Көкжиек көзің жетпейді,

Шындыққа соны санайсың.

Жеті қат көкті шолатын,

Ей, адам!, оймен данасың.                                             

 

 

 

                            * * *

Құдірет “көзін ашып адамдардың,

Берсе де түсіндіріп ғалам барын” –

Кетеді көз жұмғанша “мен, мен” деумен,

“Алланың сүйіктісі” адам-дарын.

 

* * * 

Бұл өмірден қалай жан торығады?..

Жан қиярдай не екен қорынары?..

Ей, Тіршілік, өзіңді Алла берген,

Сүйе алмай ма адамның соры бары?..     

                  

                            * * *  

Сүйсіндірген өмірдің шаттығына,

Тамсандырған балтырдың ақтығына –

Ей Тіршілік! Мен саған борыштымын!,

Өмір сүрдім сүлулық шақты ұғына!..                             

 

* * * 

Қадір түні!

Жабылар Жеті Тамұқ есіктері,

Шайтанның бекітілер несіптері.

Бұйрықпен періштелер Жерге түсер,

Ой тазарт сәбидей боп бесіктегі.                                  

 

* * *

Қадір түні!

Ашылар Сегіз Жұмақ есіктері,

Мың есе адам пенде несіптері.

Алып қал үлесіңді осы күні,

Құр қалма, бос сөзді боп, бөсіп тегі.                              

                  

* * * 

Қадір түні!

Күтер сені арманды жан сағынып,

Ораза ғой, қанағатқа бағынып.

Иманды жан сағынады ертеңін,

Ей пенделер!, сол сағыныш бағын ұқ.                                   

 

                            * * *

Табынтар құдіреті – Жаратқанның,

Келеміз күнде көріп таң атқанын.

Деуші еді әкем марқұм: "Айта көрме

Ешқашан Құдай жоқ деп,  қарақтарым”.

 

                            * * *

Талай-талай алдады күле кімді,

Ерегессе тырнағы бүре білді.

Көндіргенмен ырқына мені бірақ,

Бағындыра  алмады жүрегімді.

 

                            * * *

Әлемде не жүйрік деген сұраққа –

Қиял депті… Жағымды сөз құлаққа.

Қазақ мінген "бәсеке" атты бір тұлпар,

Соңғы кезде озып кетті бірақта.                                              

 

* * * 

Қалтасы қалың билікке құмар, заңдылық,

Дәметіп тұрар сайласа дейді хан қылып.

Билікке жетсе сөйлемек болар, биіктеп,

Ой қайда бірақ, шығады тек бір жаңғырық.                           

 

* * *  

Әкесіне тартпаған, тегіне де…

Мәңгүрт туған бұлардың көбі неге?..

Ұқсайды ма әлде олар заманына?..

Тексіздік пен ессіздік шегі неде?..                        

 

* * *  

…Жалағанша ши бөрілер, одан да

Талағаны шын бөрінің артық деп –                               

Қалай айтқан, бұрынғы бір заманда?..

… Бұ сезімде қорқыныштан мәрттік көп!..                    

 

 

 

 

                            * * *

Тағдыр сен қалай,  үлгертпей, лаулап жандырмай?

Өшеді адам артында  бір із қалдырмай?

Берсейші мұрсат, тірлікте ісін тындырсын,

Берсейші мұрсат, өмірден мейір қандырғай.

 

         * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *

 

“Парыз” деген ауыр жүктің астында

 

                            * * *

“Парыз” деген ауыр жүктің астында

Жүрген жанды, сыйла әкеңдей, жатсынба.

Мақсатсыздар – ол Құдайсыз, қағынған,

Бұ ғаламда міндеті бар тастың да.

 

                            * * *

Алданып қалғанымды-ай уақыттан,

Атқанды “Сен” деп, кеше мына құт таң.

Тағатын алтын сағат біреу үшін,

Өкінген, атам қазақ, мен бейқұт жан.

 

                            * * *

Парызын өтегендер ел есінде,

Мінеді мәңгіліктің кемесіне.

Мақсатсыз –  шаңын жұтып тарихтың,

Сылтиды  ақсақ қойдай – сенесің бе?

 

                            * * *

“Парыз” деген қасиетті борышың,

Нағыз жігіт жан береді ол үшін.

Мақсатсыздар – ол Құдайсыз, қағынған,

Ата, ауыл, бүкіл елдің сорысың.

 

                            * * *

Адастырар, сан жұмбақты, бұ тірлік,

Асқақтатар кейбіреуді күпір ғып.

Әурешілік – көз бен қарын тойғызбақ,

Бақыттылар – ете алғандар шүкірлік.

 

                            * * *

Әр қадамын ақша етіп санап ап

Ұмытқандар – “Парыз”, “Борыш”, “Аманат” —

Білмейді ғой ең бақытты өмірде

Ете білген азға, көпке – “Қанағат”.

 

 

                            * * *

Бағыт-бағдар жоқ кісілер қопырап,

Санасы да тексізденіп, тоқырап

Жүргендерге – ата сөзі бағдарың,

Тірлік мәні – “Наның, Тұзың, Топырақ”.

 

                            * * *

Тірі болғым келді де тірлігімде,

Босқа өтпеді, сеніңдер, бір күнім де.

«Ел есінде ісіммен қалсам» деген,

Асыл арман жарысып жүрді үнімде

 

                            * * *

Әкім қойсаң көп ішінен “тақыл” деп,

Жеп бастайды жанталасып әкім геп.

Сорып бастар – құйрық, бауыр, өтіңді,

Ең сұмдығы – жетім-жесір хақын жеп.

 

                            * * *

Жастықпен еліктедік азғырғанға,

(Маңдайға жазды ондайды тағдыр мыңға).

Бір көсем кәпірлігін көтере алмай

Ей, Алла, жұрттың бәрін жазғырдың ба?..

 

                            * * *

Ақылды сөйлеспейді сеніменен,

Шешілер кездессе тек теңі менен.

Ол, бірақ кішіпейіл, сауалыңа

Ыждатпен жауап берер жөніменен.

 

                            * * *

Құрысын көрген күні жарамсақтың,

Көзінде ақылдының жалаң шаптың.

Мәз болар бір мықтыға сәлем берсе,

Ойлайды, пайдаға асар амал таптым.

 

 

 

 

                            * * *

Бақыттыға қонар бірден “Кішілік”,

Жылдан-жылға келем соны түсініп.

Төбесімен көкті тіреп тұрғандай

Бар-ау жандар, талтаңдаған, ісініп.

 

                            * * *

Өнерде орташалар – берері жоқ,

Тірлікке бейім келер – сенері жоқ.

Ерінбей шоқи берер қарға мінез,

Сондықтан алары көп, терері көп.

 

                            * * *

Қорланса қамкөңілді жұбата алмай,

Мықтыға иіп басты бұға салмай –

Сен – Намыс, Көкке неге құмар болдың,

Босатсам қанат қақтың шыға самғай.

 

                            * * *

Ау, Азамат!.. Ау, Ақсақал!.. Құрдастар! –

Қараңдаршы жан-жағыңа – кіл жастар!

Сүйенері біз емес пе, қамқоры,

Біз емес пе артымызға із тастар?..                     

 

                            * * *

"Байлық емес керегі маған, бөтен" –

Десе бір жас – "Ей бірлік – саған жетем!"…

Сүйегімді жолына төсер едім:

"Берекемді бірліктен табам" – десе!..                           

 

                            * * *

Асқан байлық – адам жауы дегенмен,

Асқан ерлік – жанның жауы дегенмен,

Байлық керек, ерлік керек қоғамға,

Кедейлерді, қорқақтарды сөгем мен.

 

 

 

 

                            * * *

Сақ болшы бет жыртудан, қарақтарым,

Көлгірді жан-тәніммен жаратпадым.

Арыңды сақтап таза жүре алсаңыз,

Аз болар бұл өмірде азаптарың.

 

                            * * *

“Кітапсыз үй – бөлмедей терезесіз”…

Шаңырақсыз күркедей, керегесіз.

Даналыққа тұп-тура ұмтыласыз,

Кітап толы қол созып сөреге Сіз.

 

                            * * *

“Таза арың – ақ мамық, құс жастығың”…

Сондай болсаң Аллаңа ұқсастығың.

Қадірлісің заманға, адамға да,

Бар жақсыға сол ғана ұқсастық үн.

 

         * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *

 

Жоным сезер атам қазақ төзімін

 

                            * * *

Жоным сезер атам қазақ төзімін,

Жүрегім бар жоғалтпаған сезімін –

Баба басын бір ұшпаққа шығарар,

Атам соққан үзеңгінің өзімін.

 

                            * * *

Болат қанжар жатпайды қап түбінде…

Жайың қандай ей, мақал, тап бүгінде?..

Кісі дейтін кісіні өзі танып,

Жеттің бе екен, Заман, сен жақсы күнге?..

 

                            * * *

Мір оғындай мақалдар, пікір тегін…

…Құдығыңа су ішкен түкірмегін…

…Қолғабыс ет, әйтпесе, дейді мақал,

Кем етесің ұрпақты, бүкір белін…

 

                            * * *

Өмір сүрген екен ол, деп несіне,

Дайын болғай жауабың өкпесіне.

Айта алғайсың, өлсем де сенемін деп,

Ізсіз, түссіз жоқ болып кетпесіме.

 

                            * * *

“Күші адал есектің, сүті арам”,

Депті әуелден өз соры, бүкіл адам.

Соған сенген қасқырдан басқалары,

Еңбекшіні болмапты күтіп алаң.

 

                            * * *

Үрлей берсең отыңды өшірерсің,

Тағылады сонан соң жесір есім.

Ақиретте сен үшін жауап берер,

Күндей берсең көршіңді көшірерсің.

 

 

                            * * *

Аяғы лас былғайды төрге дейін,

Ондайлрға, жарқыным ерме, кейін.

Аузы лас аямас Алланы да,

Былғап тастар бесіктен көрге дейін.

 

* * *

Мінезсіздер аяғын қырын басар,

Басқаларға тынымсыз заман жасар.

Бар ғұмырың сондайлар ыңғайында,

Ырылдасып ит пен ит амандасар.

 

                            * * *

Қонса шетте, біреу бар, көшсе артта,

Жүрер ылғи жем болып бөксе жатқа.

Сондайларды үйірге қуып тықса,

Арындылау айғырға өкпе артпа.

 

                            * * *

Атың барда пайдалан, жер шалып қал,

Асың барда аяма, ел танып қал.

Ел шетіне ер жетсе алдынан шық,

Ақылдының сөзінен енші алып қал.

 

                            * * *

Бүгін бала, ертеңгі азаматтар –

Сақтан, сақтан, арынан надан аттар.

Текті кісі, есті адам, ізгі жан  деп,

Айдар тақсын, сан түрлі ғажап ат бар.

 

                            * * *

Кейбір ұл жарымес боп шала туды,

Жағаңнан ұстай – заман ала туды.

Алданыш – мынау ғажап компьютерлер,

Жұбаныш – ақылы асып бала туды.

 

 

 

 

                            * * *

О, ғажап, мынау заман кімге арналған?..

Сан сұрақ қойғызады түндер маған.

Жайнаған гүлді алаңды таптап өтер,

Емес пе даңғой дана, ал біз  надан?..

 

                            * * *

Әркімдер мазалайды сұрақ сұрап,

Амалсыз жауап қаттық құрап құрақ.

Адаспас мойындаған, маңдай түзеп,

Табиғат – деген, жалғыз, бір-ақ шырақ.

 

                            * * *

Білімсізді – ақымақ, пақыр деңіз,

Бұл қаттылау үкімде жатыр негіз.

Үйренгісі келмеген – одан да өткен,

Қойса лайық болады атын – доңыз!..

 

                            * * *

Қыбырлаған, қыбырлап қыр асады,

Жақсы ниет ақыры нұр ашады.

Мейірлі жан шуағы ерітеді,

Тас та тіпті түбінде сыр ашады.

 

                            * * *

Батыр болсаң мәрттік ет – жақсылығың,

Зікір салғын бар болса – бақсылығың.

Малыңды шаш бай болсаң, бірақ бәрі,

Толтыра алмас ақылдың тапшылығын.

 

                            * * *

Кісімін дер біраз жандар ісініп –

Кіл мақтаныш, кіл буаз сөз – түсінік.

…Адам сөзі алынбасын есепке –

Тек тындырған ісі ғана – Кісілік!

 

 

 

 

                            * * *

Кісілік келдің ақыр бұл жасымда –

Көз тойған, (ешнәрсені олжасынбай).

Ниет бар – сақшы тұрып шөл қалатын,

Арқардың ай мүйізді Құлжасындай.

 

                            * * *

Пенденің қабыл болар тобасы тек,

Құлқынның өлшемі жоқ, жобасы көп.

Күншілдер – тәнің жара,  жаның азап,

Тым ерте, қурап босқа, тозасың тек.

 

                            * * *

Ел билеу оңай емес – білініп жүр,

Талайдың күйіп беті тілініп жүр.

Билікке құмар жандар, досы түгіл

Өздерін өзі сатып бүлініп жүр.

 

                            * * *

Тоғышар жан – дәулетін жанға балар,

Ұқыптылар тірлігін қамдап алар.

“Бес күн өмір” белгісіз өте шығар,

Шеберлердің артында таңба қалар.

 

                            * * *

Шегерем деп ойы озық кемеңгерін,

Ұмтылдырған ел оңбас төмендерін.

Қортық салсаң отарға қой бұзылар,

Төл қамымен мұздайды денем менің…

 

                            * * *

“Түйеқұстар” сәнді тек бойыменен,

Арлы болмас олар тым ойы төмен.

Жұмыртқасын басқаға бастыратын,

“Көкек сұлу” – солардың сойы дер ем.

 

 

 

 

                            * * *

Ең бақыттың бақыты – өмірге ену,

Одан зоры біреуге өмір беру.

Бақытсыздық белгісі баққа мас боп,

Өзіңді-өзің құдірет, Тәңір көру.

 

                            * * *

Күтер бөбек шыдамай жаны асыға,

Сүю сезім алғашқы –  анасына.

«Тастанды» атақ тағылса сорлы жетім,

Қалар ма екен замандас табасына?..

 

                            * * *

Тәуекел деп, бел шешсем, шыдаймын ба?..

Қайтем тұнық болмаса – ылай, мұнда?..

Адастырар арманның жел қайығы,

Шығармаса қайтемін жыр айдынға?..

 

                            * * *

Әулие көп ниет қып табынарда,

Қимас та көп аңсауға, сағынарға.

Айналаңда бір дос жоқ, бәрі дұшпан,

Бәрі жау боп көрінер қағынарда.

 

                            * * *

Әдепсіз жан жырқылдап бұрын күлер,

Қырсық шалған бар елден қырын жүрер.

Тым ертелеу құласаң жаспын деме,

Жастық  өзін жықпайды, сүріндірер.

 

                            * * *

Дәметкендер – өмірде “ер” мен бе деп,

Бұлданғандар – мінімді термеңдер деп –

Қалады екен іс түссе құмырсқадай

Илеуінен айрылған, шерменде боп.

 

 

 

 

                            * * *

Қырып-жойып жүреді әңгілер кей,

Қауып, үріп маңына жан жібермей.

Неге солай?.. Осыны түсіне алмай

Мен де милау боп кеттім мәңгілердей.

 

                            * * *

Пай, мүләйім қу түлкі, аңғалдардай,

Жібермейді тірі жан таң қалдырмай.

Әрбіреуден бір рет асап қалмақ,

Әйгіленбек, сұмдығын жанға алдырмай.

 

                            * * *

Сөз түсінбес қыршаңқы қырсық шықты,

Еш кетіріп еңбекті құртып бітті.

Жол түгіл із артына қалдыра алмас –

Ақыл айтар өзіңе ұрсып тіпті.

 

                            * * *

Келемін әлі жақынға, жатқа кішірмей,

Арыма таңба досымнан, жаудан түсірмей.

Ырзамын тағдыр, өкпе жоқ өмір – бәріңе,

Тек қана шақ қып Кісілік шапан пішілгей.

 

                            * * *

Жалынып кейде кетемін сонша Көкке көп,

Ойлаймын ойлар, шындыққа жақын, дөп пе деп.

Салсаң да мені тірілей талай талқыға,

Шыдарлық қайрат беріпсің, Тәңір, өкпе жоқ.

 

                            * * *

Халық, сірә, бермейді дарынды ұға,

Ойлап қалар жел сөздің бәрін “дұға”.

Көбік ойға көңілі толып қалар,

Алмаса да сараптап, мәнін ұға.

 

 

 

 

                            * * *

Кесел кетсе емделмей, қалыңдана,

Жүрсең адам толтырып санын ғана –

Жазылмайтын жара жоқ анықтап ал,

Тәніңде ме сол дертің, жаныңда ма?

 

                            * * *

Байқатпас деп ақылдың тапшылығын,

Сәндесең де байлықпен “бақсылығын” –

Су құйғанмен теңізге бірдей депті,

Нақұрысқа істеген жақсылығың.

 

                            * * *

Қасқырларды қынжылтпас басқа мұңы,

Кімге дәру ақынның асқақ үні.

Ал өмірдің бар мәні бір сезімде,

Бар болғаны бір тамшы жаста құны.

 

                            * * *

Өсер ел кез-келгенін ақын қылар,

Өшер ел өсер ұлын зақым қылар.

Надандар болашағын тұншықтырса,

Үйренер ақымақтан ақылдылар.

 

                            * * *

Кім білген тәтті ұйқының тартыларын,

Кім білген түннің қымбат нарқы барын?

Мәңгідей ұзақ түндер – кірпік қақпай,

Әлемнің қызықтайды парқын, зарын.

 

                            * * *

Жастық – саз, күй боп жетер аңсағанда,

Үн қосар адасқандар жаңсақ әнге.

Махаббат жаңылмайды өз үнінен,

Қызықтан тартынады, қанса, тән де.

 

 

 

 

                            * * *

Жіберді-ау мына тірлік жалықтырып,

Оты да жылытпайды жанып тұрып.

Соңында даңғазаның шуылдаған

Көр соқыр, бұл не деген халық "тырық".

 

                            * * *

Бір жігіт көз алдымда аласарды,

Шарапшыл, алдыменен, санасы өлді.

Сан рет дем берсем де ұмтылмады,

Жана алмай, тіріле алмай, шала сөнді.

 

                            * * *

Ниеті қара,  жапқаны жала… Мүлде қу,

Болмысы азған, ар-намыс тозған, тілде у…

Тірілей сасып, ой-жүйе пасық, пақыр-ай,

Тірімін дейді, тірлігі оның – у… шу… ду…                    

 

         * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Бір-ақ ұрттар теңізді – “мезгіл”  деген…

 

                            * * *

Бір-ақ ұрттар теңізді – “мезгіл”  деген…

Бір-ақ асар менменді көзге ілмеген.

Бұл ойларда өмірдің бар шындығы,

Алданбаңыз, бұл ойды «Сөз кіл» демең.

 

                            * * *

«Мен-мен»-шіл, туысынан көлгір денең.

Не ғажап, барды құртып, жоқты іздеген?

Тағы да атқа мінді әумесерлер,

Майып боп бара жатыр оқсыз денем.

 

                            * * *

Септігі аздау болды-ау халықтың да,

Көмегі тимей қойды-ау "алыптың" да.

"Арман" деп айта-айта ұяламын,

Сол итті қуа-қуа жалықтым да.

 

                            * * *

Орынсыз ақыл айтса жек көремін,

Біреуге сол үшін де өкпелімін.

Құлақтан талай сөздер кірді, шықты,

Тозады неге жүйкем текке менің?..

 

                            * * *

Түсінбей шексіздіктің мағынасын,

Амалсыз, шама жетпей шағынасың.

Өзіңді жер құртындай сезінгенде,

Құдірет-табиғатқа бағынасың.

 

                            * * *

Бір ғажайып шақ еді таңға таяу,

Тәнім сергек, ой озық, санам ояу.

Аспан бүгін кенеттен түрленіпті,

Кездеспеген жан-жағым жаңа бояу.

 

 

 

                            * * *

Кеше ғана қамсыз ем, бақытты едім

(Кейбір жанға әуелден бақыт тегін).

Енді ойлансақ, жас жетіп, көңіл күпті,

Парыз-қарыз түгендеп, артық-кемін.

 

                            * * *

Кеше шалқып жүріп ек шарап ішіп,

Ісінгенбіз өкпедей шала пісіп.

Кеуде соққан, ұят-ай, қайран күндер,

Айран емес, жүріппіз шалап ішіп.

 

                            * * *

Ой ажарлы, сана сау, көз күліп тұр,

Тілі шешен, жүзінде ізгілік нұр.

Кей жас жігіт атаңдай әсер етер,

Не қиынды оп-оңай сөз қылып тұр.

 

                            * * *

Ой жеткізер жас шаққа, ала қашып,

Тым алыста қалса да, ара қашық.

…Маскүнемдей түс қайта бас жазылған,

Қартайғанда ес жидық “қара басып”.

 

                            * * *

Сыйла, шырақ, әкеңді – қонағыңды,

Қапы қалма, алып қал онан үлгі.

Сәл кешіксең кетеді сан соқтырып,

Жарлы етесің жаныңды, қоғамыңды.

 

                            * * *

Базар шағым – қайрылмай қайда кеттің,

Ажар шағым – сені аңсар жайға жеттім.

Мынау қай шақ – жан-жаққа алаңдатқан,

Неге мені күдікті, айлалы еттің?..

 

 

 

                            * * *

Неге әке алдынан кесіп өттің?

Неге жеңіл дәм-тұзды несіп еттің?

Көргенсіздік көрсетіп көп ішінде,

Ата жүзін жат көзге нешік еттің?

 

                            * * *

Сөз жоқ, көз жоқ – ынжықтар, құрып қалғыр,

Қарекетсіз, кіл жалтақ – кіріптар ұл.

Қасиетсіз темірдей былқылдаған,

Жігіт емес шетінен – тырықтар, бұл.

 

                            * * *

Қаталдығы өмірдің… алаңдатып…

Өзің түгіл барады балаң “қатып”…

Бар тірлікке селқостық… кілең сырқос,

Сезімдер де ауырып, “жамалдатып”.

 

                            * * *

Бұ ғаламда “ит” деген бір сорлы бар,

Адам атын сондай біреу қор қылар.

Айтақталып ұяласпен қырқысып,

Үреді-ау-бір, сембей жағы, сорлылар.

 

                            * * *

Басы тұнық өзеннің, аяғы лай,

Нағыз бастау мөп-мөлдір баяғыдай.

Тоймен бастап, жауласып аяқтаймыз,

Ертеңіміз не болар… ая, Құдай!…

 

                            * * *

Бұ тірлікте қапылып қарманасың,

Бірі соғып өтеді жарға басын.

Өтіріктеп, өсектеп бірін-бірі,

Не іздейді… түсінбей таң қаласың.

 

 

 

 

                            * * *

Неге сонша, пәтшағар, сықиясың?..

Біз білеміз жаныңның құпиясын.

Әлсіздерді жұтасың екі бүктеп,

Ауқаттының татасың шұқып асын.

 

                            * * *

Сыздануын мынаның, сыздануын,

Сыздануы жарастық бұзған үнін.

Сезінемін жүрекпен, қарап қалған

Жалынышты жандардың “сызға” күнін.

 

                            * * *

Ақтарылар біреулер біле сөйлеп,

Қақпаны бар біреулер күле сөйлеп.

Тұлпар түгіл, жамандар тайға мінсе

Елемейді дананы жүре сөйлеп.

 

                            * * *

Ау, Ақсақал! Халқыңның халі қалай?..

Шырқыраған жоқ па еді жаны талай?..

Қасқырды алып түлкіден күзет қойсаң,

Етін жемес, күнелтер қанын жалай.

 

                            * * *

Бақытсыздар – ешкімге сенбейтіндер,

О да сондай – баулуға көнбейтіндер.

Ең бақытсыз – еріншек, «ұлы ананың»,

Еңбек атты, емшегін ембейтіндер.

 

                            * * *

Ой мұхитын отыр едім кешіп мен,

Жарық түсті қараңғыда есіктен.

Ай ойнайды бұлтпен бетін қалқалап,

Тентек қыздай сығалаған тесіктен.

 

 

 

 

                            * * *

Жақын екен балаңнан да немере,

Кім біледі, бәрі бұған сене ме?

Қалай мені табындырып алғанын,

Қара лақтай, сүп-сүйкімді, немене?..

 

         * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Өз қатеңді өмірде ұққан қандай

 

                            * * *

Өз қатеңді өмірде ұққан қандай –

Күйіп кетер запыран жұтқан таңдай.

Елуімде есейіп  ес жиыппын,

Жынды үйінен жазылып  шыққан жандай.

 

                            * * *

Әйтеуір, жұтса болды – жатпас талғап,

Тірлігі – кездескенді ұтса қармап.

Сатады өтін, бетін, жүрегін де,

Тіпті арын – қысылғанда талмап қалмақ.

 

                            * * *

Кейбір жандар жүреді жатқа жағып,

Аузынан сөз жатады боқ боп ағып.

Бар дәреже құмар ма кір, қоқысқа,

Сондай жаннан таймайды бақ та неғып?..

 

                            * * *

Жалап-жұқтап әркімнен үнемдеген,

Көпек иттей бұралқы, сүмеңдеген –

Тексіздер бар басына тептіретін,

Жанап кетсе дір етер түгел денем.

 

                            * * *

Кезек бермей кейбіреу бөседі есіп,

Сырты керім сол жанның, іші нешік?

Кей жігітке іс түссе жасып қалар,

Шайға салған жуадай күші кетіп.

 

                            * * *

Жанды тербер асыл сөз – ақ моншақтар,

Шешен сөйлеп маржанды таққан шақ бар.

Жел сөз үшін зергердің тонын киіп,

Асып-тасып жатады мақтаншақтар.

 

 

                            * * *

Қимылдап қал жастығың тұрған шақта,

Өткізіп ап бөксеңді бұлғаңдатпа.

Иіскеуге жарайды мейір қанып,

Ашқан күні хауызын қызғалдақ та.

 

                            * * *

Бақыттылар, өмірде, сенімділер,

Бақыттылар – ауырға төзімділер.

Бір жақсыны көрсеңіз жаймашуақ,

Алабұртқан көңілге сенім кірер.

 

                            * * *

Бұ тірлікте көп нәрсе кешірілді,

Сан сұмдықтар санадан өшірілді.

Қиын бірақ қабынса “өкпе” пәле,

Көндіре алмай қор болдым кесіріңді.

 

                            * * *

Жақсы ойға жасымнан жақын-ақпын,

Қартайғанда “мен-меннің” затын аштым.

Ар оятар бойында сезімі жоқ,

Бар болмысы “Мен”, “Мен”, “Мен” ақымақтың.

 

                            * * *

Ай, кедейлік, ойлатпай парызымды,

Айттырмадың адамдық арызымды.

Барды сарқып бере алмай өтемін бе,

Қырсығыңнан өтемей қарызымды.

 

                            * * *

Құты қашса шаруа қыры кетіп

Пісіруші ед жеті нан, ырым етіп.

Жаңа үміт тағы да тұтанатын,

Бірі жетпей жатса да, бірі жетіп.

 

 

 

 

                            * * *

Жуады жақсы істі жаман қылық,

Жақсы сөз кей пасықты адам қылып.

Пенденің билігі аздау, арманы көп,

Қақ төрге шыққың келсе заманды ұқ.

 

                            * * *

Бар ғұмыры қателерден құралған,

Қаншамасы күтіп әлі тұр алдан? –

Айуаннан бар айырмаң осы ма,

О, Адамзат, екі аяққа тұра алған?..

 

                            * * *

“Мен, мен” едім, дегенде “мен, мен” едім,

Жаза алмай сол сезімді емдегенім.

Тек сол ғана өзімшіл, қасарысып,

Ақылыма алпыс жыл көнбеген үн.

 

                            * * *

“Мен, мен” едім дейтұғын “мен, мен” едің,

Жалғыз сезім ардақтап жемдегенің.

Енді қайттің, байғұс-ай, қартайғанда,

Кісілігің қалмапты “емге” сенің.

 

                            * * *

Сүйе білген жүрекпен еміреніп,

Ере білген сезімге тебіреніп –

Тірісінде сол пенде өзі сезбей,

Жұмақ жайға жүреді небір еніп.

 

                            * * *

Күн нұрымен күлмеңдеп жайнайды аспан,

Жазсаң арнап лайық қандай дастан.

Әттең жатыр қара жер қан түкіріп,

Адамдар мен адамдар майдандасқан.

 

 

 

 

                            * * *

Сенсің бе  өмір,  алдамшы, жауыз, құбыжық,

Илейсің ұн ғып, езесің талқан, бұжы ғып.

Жақсылық күткен жатады сенен опынып,

Кетесің алдап  алғанша сені  ұғынып.

 

                            * * *

Ойлан, ұрпақ, дұрысыңнан қатең көп,

Қабылда тек ақ ниетті батам деп.

Тек ізгілік ата жолы әрқашан,

Тек ізгіні таниықшы атам деп.

 

                            * * *

Кешірімшіл бола білші басқаға,

Үлкенге де, бейтанысқа, жасқа да.

Бірақ кешпе қылығыңды өзіңнің,

“Мен”, “Мен” – деген сезімді біл басқара.

 

                            * * *

Ақ тілеулер – қайыр таңын атырды,

Ізгі ниет – бауыр қылар жат ұлды.

Қолы талды – деп мүсіркер пақырлар,

Ту көтерген – ”Пір”, “Әулие”, “Батырды”.

 

                            * * *

Арызданып ардақтысын жапқызып,

Қапы қалып – қара орманын сатқызып

Жүрген қуға, қол жетпестей арманы

Қона кетер, кез-келгенге бақ – қызық.

 

                            * * *

Айналды ма мәні нөлге есептің,

Іс ақылға бағынбайды десек… шын.

Алтын азып, темір тозып жентек боп,

Кірігіп ап тасқа айналды кесек, құм.

 

 

 

 

                            * * *

Сүйе білген жүрегімен Құдайды

Келеді екен жылы жүзді, шырайлы.

Тек ауызбен Алла дейтін харам бар

Тұйық судай асты шірік, лайлы.

 

                   * * *

Сарқылған жоқ балалық қиял әлі –

Ұят қана өмірдің тиянағы.

Біздің ойды қостаған депті біреу –

“Ұятты жан иттен де ұялады”.

 

                            * * *

Сыйла әуелі өзіңді, өзгені емес,

Асқақ рух кемдікке төзбек емес.

Өмір бәрін ез етпек жалынышты,

Бар ғаламның мақсаты – Сізбен егес.

 

                            * * *

Ой бөлсек байлық, билік мағынаға,

Сол шіркін, сорыңа ма, бағыңа ма?

Бастауы қасіреттің  сонда жатыр,

Бұлдап жүр іні – барын, тағын – аға.

 

                            * * *

Обал-ай, олақ озса іскерліктен,

Жауыңнан асып түссе достар тіптен –

Не дерсің, жанға балап алған жарды,

Аймалап құша алмасаң құштарлықпен.

 

                            * * *

Шорланса алып ұшқан бала көңіл,

Түс кетіп, көңіл жасып, солады өңір.

Жасарсың жетпіс, сексен, жүзін тіпті,

Жастық шақ кір шалмаған – сол-ақ өмір!..

 

 

 

 

 

                            * * *

Өткен шаққа кісі, әсте, өкiнбек,

Іс тындырған ісін ойлап, бекінбек.

Жастық шағың қате ой мен қиялдар,

Алпыс-жетпіс тым алыста секілді ед…

 

                            * * *

Қос жиырма бес қоштаспақсың сен бүгін,

Ендігі өмір тіршілік қой, кемді күн…

Қайран сезiм жылдарым-ай, гүл бағым,

Гүл базардан гүл жұла алар, енді кім…

 

                            * * *

Алпыс-Асқар алынбаған талайға,

Өмiр қатал тырбындырар қалайда.

…Қара басын бiрi сақтап қалтылдап,

Ие етер бiрiн сәулет сарайға…

 

                            * * *

Өнерлі өмiр қатал сыннан тұрғанды,

Түк еместер мадақталды, жырланды.

Күні өтсе солар шөптей қурайды,

Өнерлілер жап-жарық қып тұр маңды.

 

                            * * *

Замандас ағамбысың, iнiмбiсiң?..

Бұ сөзде мағына көп жөнiн түсiн.

Құрдастың құрдастығы қала бермек

Берсе де кәрiлiкке өңiн кiсiң.

 

                            * * *

Жаным – Тәңір, тәнім қара жердікі,

Мінез – нағыз асыл туар ердікі.

Бәрі дұрыс, мені талап тастайтын,

Тағдыр «иттер», арсылдаған, кімдікі?

 

 

 

 

                            * * *

Тәттінің дәмі кей кезде зәрдей, «у» сынды-ай,

Суайттың сөзі, құлаққа жағар, «ту-у» шындай.

Ләззәт алып, өмірін сүріп солардан,

Тындырған ісін, алдаған өзін, «қу»… тынды-ай!

                            * * *

Қорқыныш: жалғыз қалу… Осы, бар мұң…

Ойға алсам, денем мұздап, шошынармын…

Ал көпшілік  ортасы, ызы-қиқы,

Жел сөзбен кезек бермес, осылар кім?..

 

         * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *

 

­        

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Өздеріңді – сезімдер, сағынамын

                  

Өздеріңді – сезімдер, сағынамын,

Соқпай маған, күттіріп неғылғаның.

Сезімсіз жан – қаратас, сәуле шашпас,

Тек сезіммен сан қырлы лағыл жаның.

 

                            * * *

Ей, өмір, бір жамандық тапшы менен,

Пәктіктен жаратылған, міне, денем.

Сөнсе егер, сен силаған «арман-үміт»,

Оянып кетер сол кез "дәме" деген.

 

                            * * *

Арманың ұқсайды екен ақ сағымға,

Тағдырың түсер басқа қас-қағымда.

Есейсең еңсені езер кілең мұң бар,

Бар бақыт уайымсыз жас шағыңда.

 

                            * * *

Жас болғам, армандағам – жүзім жанып,

Ал кеше күмәнданғам күзін танып.

Қар түсіп үсік шалып бұ күндері

Обал-ай, арман-үміт үзілді анық.

 

                            * * *

Япырым-ай, көзапара азды адамдар,

Ұлтынан безіп кете жаздаған бар.

Жыйылып тағы өздері қарқылдайды,

Үн-түнсіз жүріп жатыр азбағандар.

 

                            * * *

Қарттық па, ойға үрей жамағандай,

Ұйқы да қашады екен, шала, қанбай.

“Ертеңің, елім, сенің қандай екен? – 

Қалың ой, мың найзалы… қамағандай…

 

 

 

                            * * *

Әйтеуір біреуді ылғи сағынасың,

Керек пе бір құдірет, табынатын.

Жоқ әлде іздейсің бе бір сүйеніш,

Өмірдің шешіп берер мағынасын.

 

                            * * *

Дейтінмін, өзім бұрын жұртқа жақтым,

Елу жас, мені неге сыртқа қақтың?

Үйірсіз, саяқ аттай, қалдым-дағы,

Өзімді өзім енді ноқталаттым.

 

                            * * *

Ел-жұртты ұрындырды тасыр неше,

Ұқтырды қате құнын ғасыр кеше.

Япырым-ай, сонда-дағы сұрауы жоқ,

Бере ме жақсы жаси, асыл өше?

 

                            * * *

Көнбей тәні қасиет дәнін еккенге

Адам-тобыр, адам-маймыл – тек пенде.

Жерде дана, көкте Алла дәрменсіз

Үгіт айтып, түссе Кітап Көктен де.

 

                            * * *

Ғашық жанша құмартқан төзім бермей,

Тұңғышына табынтқан сезімдердей –

Жүректегі ғажайып құбылысты

Өтесің-ау, адамдар, көзің көрмей.

 

                            * * *

Қызығарлық исі де, дәмі де жоқ,

Құны неде, жылтырақ сәні ме тек?..

Құмар қылған алтынға барша жұртты,

Жарақат сап еркімен тәніне кеп.

 

 

 

 

                            * * *

Үңіле алман көк теңіз тереңіне,

Жете алмадым ақиқат дерегіне.

Түсінбедім шексіздік мағынасын,

Сонда маған ақылдың керегі не?..

 

                            * * *

Сәулелі көз сүзілсе сезім жалғап –

Ұмтыласың жігіттік кезін қамдап.

Қайта айналып соққандай қайран қырық,

Қутаңдайсың, алпыс-ай, өзіңді алдап.

 

                            * * *

Ұры иттей танытып ептілігін –

Алпыс төбет қуалап жетті бүгін.

Сүмелекті қақ басқа қояр едім,

Жібермей тұр ақылым, тектілігім.

 

                            * * *

Қайран-ай деп, армандап жиырма бесті,

Өмір сүрген бар пенде, зары ескі.

Қырық та жоқ, бұ күнде елу де жоқ,

Сол бір кездер – әумесер, жарым есті.

 

                            * * *

Бақыт:

Бақыт іздеп кезгенге бар әлемді,

Бір құпия ашайын, жарар енді.

Сол қауіпті дертіңе бұ жалғанда

Еңбек қана, жалғыз-ақ, табар емді.

 

                            * * *

Қуаныш:

Қуанышсыз өмір не, езілерсің,

Ондай жанға жөн айттым көзі көрсін.

Тек тындырған жұмысың – қуанышың,

Рахатын жан-тәнмен сезінерсің.

 

 

                            * * *

Тәтті:

Барлық адам тәттішіл жөргегінен,

Әсіресе, керімдер, төрде күлген.

Өзім егіп өсірген жемісіме,

Шыққан дәндей тәттіні көрмедім мен.

 

                            * * *

Сезім:

Орынсыздау, Жаратқан, өкпең деме,

(Сезім неге тұрақсыз, әттең, неге).

Ақ арманым –  алғашқы сезімімді,

Жерден таппай етемін көктен дәме.

 

                            * * *

Ынтазарлық:

Шырайлыға әйтеуір ынтазарсың,

Кейде тіпті кенеттен кілт азарсың.

Болмаса да бұл сезім ғашықтықтай,

Жойма соны, дүнияң, бір тазарсын.

 

                            * * *

Жауыз:

Жауыз аты тағылар өлтіргенге,

(Сыр ашылар тәубаға келтіргенде).

Қандай адам “періште”, кім біледі,

Өлгені ме жауызы, өлтірген бе?..

 

                            * * *

Өмірдің бар деп жұмағы, тамұқ, ертеңі,

Ләззәт… Азап…  Тыңдасаң ғажап ертегі…

…Сөйлесең күнә, ойласаң күнә, күнәлар,

Не деген ауыр пендеге артқан  дерт еді…

 

 

 

 

 

 

                            * * *

Біз бақытты (не екен?) сағынамыз,

Өмір жолда таласып қағынамыз.

Кедей байға теңеспек, бай Құдайға,

Тағдыр саған бәрібір шағынамыз.

 

                            * * *

Жалқау тегін емізік емем дейді,

Намысы жоқ бәріне көнем дейді.

Арсыз жандар бәрін де аттап өтер,

Періште жан қашанда еленбейді.

 

                            * * *

Көріп жүрміз кейбір дәуді, тақылды,

Атандырған сұмырайды ақылды.

Кейде солар қара тастай сезімсіз,

Жаны бар да, мәнсіз нәрсе секілді.

 

                            * * *

Тапсам ғой өлеңіммен шырақ көзін,

Ол үшін керек, бірақ, пырақ сезім.

Жетпіске жетіп қалдық жанталасып,

Ояна алар ма екен (сұрақ) сезім?..

 

                            * * *

Өмір мәні – махаббат пен сыйластық,

Тірлік сәні – сағыну мен қимастық.

Мәнсіздіктің, сәнсіздіктің белгісі –

Қарсы келу бар пікірге, қиғаштық.

 

                            * * *

Бір-бірімен үзеңгілес жастық шақ,

Озғың келсе – озық ой тап, басқыш тап.

Елге жағып, ерге сеніп өмір сүр,

Құлшынып тұр жалындаған жасқа ұқсап.

 

 

 

 

                            * * *

Бір сөз айтам қателеспей, тап басып:

Бақытсыздық – алсаң арды таптатып.

Ақылсыздық  – қосылып ап сайрасаң,

Жатқандарға тап өзіңді мақтасып.

 

                            * * *

Ыза қысар баз біреуді, кек керней,

Дұшпанына қарай алмас шет көрмей.

Адасқан бар, қате қадам басқан бар,

Қабылдай біл, өкінсең де, жек көрмей.

 

                            * * *

Ең бас бақыт – бұл өмірге келуде!

Ең бас тілек  – ел тілегін тілеуде!

Ең бас міндет – жақсы ұрпақ артыңа,

Ең бас білік  – Ана тілді білуде!

 

                            * * *

Ожар-надан – нағыз озбыр тірлікте,

Сына қаққан әр сөзімен бірлікке.

Одан асқан ойлы болмас ортада,

Өзі кісі, өзі дана – шыр бітсе.

 

                            * * *

Бұл өмірде – сорлы жан бар, топас бар,

Мұрты сынбас балғаласаң о тастар.

Айналайын, айналып өт кез келсе,

Шығындама саулығыңды со тасқа.

 

                            * * *

Ойың болсын ортада айтар анық,

Дәмі сөздің кетпесін қайталанып.

Тұнық ойдан маржан сөз сауылдаса,

Отырса ғой тыңдаушың ынталанып.

 

 

 

 

                            * * *

Дөңгеленген жылдарды-ай, дөңгеленген,

Өзгешелеу осы жыл өңгелерден.

Біреу жалғыз сарайда жабырқайды,

Сан досы бар қайыршы пенделердің.

 

                            * * *

Ақындық әлем екен ала-бөтен,

Кей-кейде әйелің жат, бала бөтен.

Не үшін – түн ұйқысыз, күн күлкісіз,

Етікші қақса шеге алады өтем.

 

                            * * *

Ой-мұхит батсам кейде тереңіңе –

Не үшін, жарар қандай керегіме?..

Опыныш, өкініш боп кешегілер,

Өткеннің сан соқтырар берері не?..

 

                            * * *

Саясат – тіл безеген кәсіп пе еді?..

Мылжыңдар айтады осы бөсіп нені?..

Қалайша, ел құлағы елу болса, 

Гумилев, Томсон атын есітпеді…

                  

                            * * *

Шыңына тағзым еткен бар асқақтың

Кішілік болмысыма талас таптым…

Дастархан төріндегі өз орныма

Кей-кейде құр кеудемен таласпаппын.

 

                            * * *

Қызғанышы, мақтанышы, ұраны,

Қялы да, көкке ұшырар қыраны –

Ұлы Дала бар қазақтың бақыты,,

Ұлы Дала мәңгі салар жыр, әні…

 

 

 

 

                            * * *

Елігіп кетіп айрылып қалып еркімнен,

Сезіндім содан махаббат – ауру дертін мен.

“Сүйемін” –  дедім, – “сүйегім қурап қалғанша”,

Құтыла алмай келемін сол бір сертімнен.

 

                            * * *

Бал жазың өтер шырыңды сорып ақырын,

Қырау күз жетер боршадай қақтап, жасырын.

Күнәлі қылық, орынсыз ойдан құтқарар,

Көктемге кезек беретін қысқа бас ұрың.

 

                            * * *

Ойыңнан шықпай жатады кейде арманың,

Тістейді талай басқандар жаңсақ бармағын.

Қымбатсың сол шақ, қиялмен қала тұрғызған,

Өмір де өтер таусылған күні “Арман-үн”.

 

         * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *

 

 

 

Ойлар, ойлар… ортаға алып тағы да

 

                            * * *

Ойлар, ойлар… ортаға алып тағы да,

Отырғыздың арман-үміт тағына.

Үміт солып торыққанша жалғасар,

Бұ күндер де сол немені сағына.

 

                            * * *

Жарты ғасыр жүріппін жан қинамай,

Елге еңбек деп сәл затты, нандым ұдай.

Жақсы ісің жаныңа бал тамызар,

Жегізе гөр, тер татыр нанды, Құдай.

 

                            * * *

Жас екен деп ешкімді баласынба,

Ертеңгі ағаң тап солар, нанасың ба.

Сенбегендер, көрерміз, қара да тұр,

Тіпті атадай болады санасызға.

 

                            * * *

Елемедім ауырды “бұйым ба” деп

Өзімді де салып кіл қиынға тек –

Жүргенімде дәметіп арман таудан,

Бір төмпешік  қорқамын сыйым ба деп.

 

                            * * *

Жан түсінбей кетер ме арманымды,

Кездеспей ме бір сырлас, арман үнді.

Жүрек сазын түсінер жүрек таппай,

Тістелеумен өтем бе бармағымды.

 

                            * * *

Кешегіге, ертеңге үңіліңіз,

Талқылаңыз қандай деп бүгініміз.

Ойланбаса – осындай сұрақ қойып,

Дәметпеңіз ештеңе, түңіліңіз.

 

 

                            * * *

Жақсы-жаман арасын шешеді кім?..

Азабыма тұрды ма кешегі күн?..

Ал ертеңім жан қисам ақтар ма екен?..

Ойланбасаң жай ғана өшеді үнің…

 

                            * * *

Сыр ашыңдар, пенделер, шешіліңдер,

Ыза отын үрлемей өшіріңдер.

Қателігін мойындап, басын исе,

Мұқтаж жанды қинама, кешірім бер.

 

                            * * *

Адам жаны… Не нәрсе?.. Форма қандай?..

Қу ағаш па нәрі жоқ, солған оңбай…

Әлде мыж-мыж сүйектей ит кемірген,

Жұрт сынды ма жұтаған Орда қонбай?..

 

                            * * *

Маза бермей өмірдің шуы жанға,

Ыстық пейіл жан досқа суығанда –

Ол үлкендік, әртүрлі ат таққанмен,

Нәр бермесе сезімнің буы жанға.

 

                            * * *

Дүние дөңгеленер мақұлдаспай,

Шет қалдық оған бұ кез ақыл қоспай.

Алдамшы – тіпті мына өз болмысың,

Бар тірлік еді бір кез жақын достай.

 

                            * * *

Ертеңіміз, япырмай, қандай екен?..

Жәннәт па екен Жер Ұйық  –  жанға мекен?..

Ал тіріде Жәннәтым ата мекен,

О Туған Жер, тек сені таңдап өтем!

 

 

 

 

                            * * *

Болмашы жан – қылмыскер, шала, жасық,

Пысық – даңқы жылдан жыл барады асып.

Арам ойдан алтын тақ тұрғызам деп,

Кеткен шығар жан-тәнін қара басып.

 

                            * * *

Артың  –  Елес, ол бірақ өз өмірің,

Алдың  –  Үміт, ертеңін сезеді кім?

Пенделік-ай – жанталас, жағаласқан,

Тыңдар ма еді солардың кезек үнін?..

 

                            * * *

Мен еврей емеспін, мен орыс та,

Тастай алман даламды жем жолықса.

Мен ебелек емеспін ық іздеген,

Құмырсқамын, иемін мен қонысқа.

 

                            * * *

Тағы да ердің арманға, торықпайсың,

Бұ тірлікте таусылмай, толып қайғың.

Содан болар, күрсінер көкірегің,

Ашылмастай қабаққа қоныпты-ай мұң.

 

                            * * *

Қарамас ем, айнаға қарамас ем,

Сақал алу – міндетті, шараға тең.

Қалай қарай аласың, шер боп қатқан,

Жүректегі жазылмас жараға сен.

 

                            * * *

О, ғажайып, соншалық өмір қысқа,

Алла ісінде мысал көп небір нұсқа.

Демес пе еді – қысқа өмір, тоймайтындар,

Пақыр кешкен қорлықты, зәбірді ұқса.

 

 

 

 

                            * * *

Ой денені ақылмен қамап тұрар,

Ой басқарған денелер талап қылар.

Адам деген – ет пен ой, екі нәрсе,

Ойсыз дене тек қана тамақ сұрар.

 

                            * * *

Ой қысады денені құшаққа алып,

Шапшытпайды кейбірі, тұсап салып.

Сондай кезде бір шаттық керек шіркін,

Кетпеу үшін ойлы жан ұсақталып.

 

                            * * *

“Ағам –  орыс” – дейтұғын жұрттан едік,

Тост көтеріп сол үшін ұрттап едік.

Арыла алмай келеді сонысынан,

Тарқамай жүр әлі күн “қыртта” “жерік”.

 

                            * * *

Келгенменен шомылып дертіне бір,

Бекер арман етпеппіз көркін өмір.

Алып келді сол арман ақырында,

Еркін елде сүреміз  еркін өмір.

 

                            * * *

Кодекісін коммуна хаттаған Біз,

“Көсем” сөзін құрандай жаттаған Біз.

Бір қасиет табам деп бұл өмірде,

Бар қасиет үстінен аттаған Біз.

 

                            * * *

Ақ ниетті едік-ау сүттен де біз,

Болашақты ақжарқын күткен де біз.

Бәрі дерлік “халық жау” атанғанда,

Кімің аман қалды екен жұттан деңіз.

 

 

 

 

                            * * *

Әлі жеткен әлсізді қажап тұрар,

Төркінінде әр сөздің мазақ тұрар.

Бәрінен де – қорлықтан, зорлықтан да,

Тек ақыл-ой пендені азат қылар.

        

                            * * *

Бар тірлігім жастармен сырласқанда,

Мүмкін тиер пайдасы қыр асқанда.

Төрттағанға түгелдей еніп кетер,

Сыймай қалар талай ой бір дастанға.

 

                            * * *

Бұ сөзді жаздық өмірді өткен ойлана

Екшедік бәрін түсіре еске, толғана.

Безбенге салдық  адалын, арам салмақтап,

Нәресте сүю, қызығы өмір сол ғана.

 

                            * * *

Өлтірмейді дананы даналығы,

Талқан еткен ер өлмес қамалыңды.

Ұл тумаса: ел бедеу, өлі мекен,

Елді тірі етеді саналы ұлы.

 

                            * * *

Сөздер бар маржан ой боп төгілетін,

Сәттер бар жүрек саз боп егілетін.

Сезімсіз қалам алып, ұйқас іздеп,

Ақынның алаңдаған кезі құрсын.

 

                            * * *

Өнерге бірі ғашық, бірі қашық,

Екі жан ғұмыр бойы ырылдасып –

Дүние кезек деген, келеді әлі,

Біреуі иығымен бірін басып.

 

 

 

 

                            * * *

Надан десе, біреу біздің халықты,

Наданмын деп, бас изепті, наныпты.

Ал сырласса болды, сосын бәріне

Сұңғыланың кім екенін танытты.

      

                            * * *

Киелі ағаш жапырағын жұлғызба,

Балталатпа, бір тамырын қиғызба.

Киеліден киелілер өнеді –

Білсін соны біз өсірген ұл-қыз да.

 

                            * * *

Бәрі де бар – жасыл желек бақша да,

Машина да, мал менен жан, ақша да.

Бірақ Құдай әлеміне кіре алмай

Жүрген жанның бақыты да “жақшада”.

 

                            * * *

Айтайын ба, мен сендерге шындықты –

Ақылменен іс тындырған сұм мықты.

Бірақ олар тірі өлікке айналар

Ойлай берсе өмір бойы сұмдықты.

 

                            * * *

Ақыл ойла шаруаң кері кетсе,

Табиғатпен, жарқыным, ерегеспе.

Жұттан аман қалғаның көтеу туар,

Елді асырар жалғыз ұл зерек етсе.

 

                            * * *

Ақыл таппай бүгін ел тосылады,

Бұл заманның белгісіз жосығы әлі.

Көпшілдіктің қырсығы – сан дауысты,

Жекешілдік – айтпаған тосын әні.

 

 

 

 

                            * * *

Бір ғажап үн “ың” берсе тұңғиықтан –

Жүрек сол кез бір емес, мың күй ұққан.

Айырады еркіңнен адуын күш,

Кете ме екен оянып – жын бұйыққан?..

 

                            * * *

Рас, адам бір рет жаратылар –

Әлі күнге шалып жүр, шалатындар.

Қылмаңдайды елуде бозбаладай,

Ал біреудің сол жаста шал аты бар.

 

                            * * *

Жабырқаумын, көңілдің сағы қайтып,

Бұлданбаймын, құрбыға базына айтып.

Базарымның соңы ма, көшкен жұрттай,

Қарға қалған, аққу мен қазы қайтып.

 

                            * * *

Күзі келді көңілдің, жазы кетіп,

Бас изегіш боп алдық, тәжім етіп.

Бара-бара армандар адыра қап,

Қалар ма екен тірліктің мәзі кетіп?

 

                            * * *

Елікпедім орынсыз базынаға,

Бас имедім байына, барына да.

Елпілдетіп жіберер бірақ мені

Жетекке алса “Кісілік ары” ғана.

 

                            * * *

Ел сенеді керек деп кісіге иман,

“Иманды” дер жақсыны көзі қиған.

Сол асылы “о жақта” қорған болар,

Тірісінде тырнақтап өзі жиған.

 

 

 

 

                            * * *

Адам ұқсас, ал кейде түрлі-түрлі,

Ұмытқандай қоюды бір үтірді.

Бүгінгі жау ішінде кешегі дос,

“Жан дос” деген құлақта үні тұрды.

 

         * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *

 

Арманынан соғылған аталардың

 

                            * * *

Арманынан соғылған аталардың

Бір сарай бар, кіруге бата алар кім?

Асыл Орда: қайырым қабырғасы,

Ізгіліктен есігі – аша алар кім?

 

                            * * *

Соқпаққа атам өткен бұрын басып,

Біз жүрміз дәл түсе алмай ырылдасып.

Жүрекке ырық бермей ақыл мен ой,

Тартады шар тарапқа қырын қашып.

 

                            * * *

Жаным аш, ырза болмай, жүр  азыққа,

Ойым бос, байлана алмай бір қазыққа.

Байқаймын сондай шақта оқсатпассың

Тұшынып оқи қояр жыр жазып та.

 

                            * * *

Өмірді бастап едім көппен бірге,

Өкпе жоқ, өкініш көп өткен күнге.

Жалғыз қап сан сүрлеулі мына жолда,

Тағдырға, әлде өзіме – өкпе кімге?..

 

                            * * *

Ақын да арам терлі бір сорлы жан,

Отырған кені аз жерден алтын шайқап.

Таптырмай бір ауыз сөз ой анықтар,

Мен содан ұқсастығын қалдым байқап.

 

                            * * *

Түсінбей жүрсем қазақ ойын анық,

Қонаққа сойған соңғы қойын алып –

Бар екен сарқылмайтын мол қазына,

Үміттен азық алар, тойынарлық.

 

                            * * *

Дана болар ақылды жеті жаста,

Қанша берсең дос болмас ниеті басқа.

Бір төсекте он кедей бірге жатса,

Сыйыспайды әлемге екі патша.

 

                            * * *

Көп қой жігіт ішінде тарландары,

Арасында біреуі арлан бөрі.

Арлан бөрі ақситып тіс көрсетіп,

Өмір сүрер қолпаштап қалғандары.

 

                            * * *

Суырылып суыртпақ боп сезімдерім,

Тәнімнің сездім сазбен егілгенін.

“Голубой Дунай” сазы – Штраус –

Қонақ боп қайтқан Көкке кезім менің.

 

                            * * *

Құмар едім жүгіңнің ауырына,

Жауыр түсті арқаға, сауырыма.

Разымын тағдырға «елің» деген,

Таңба басқан жүрекке, бауырыма.

 

                            * * *

Тырысқанмен бір істі тындыра алмай,

Күрескенмен тентекті сындыра алмай –

Барады өтіп өмірім өкінішпен,

Таласқанмен шындықты шын қыла алмай.

 

                            * * *

Бұ тірліктің болмайды ма “Бас ұлы?”…

Байлық – билік. (Ақыл бұғып жасыды).

Кемеңгерді төмендерге талатса,

Шындық деген шындық па екен асылы?..

                            * * *

Өнерлінің тілін тап, мінін таппа,

Көп жақсының тек қана бірін бапта.

Жатқа тізгін бермеңіз – “жақсы екен” деп,

Қарап қалар сасқанда, күнің жатқа.

 

                            * * *

Көңілден ақыл озбаса

Түбінде арың сотталар.

Қызғаныш шоғы қоздаса,

Кеудеге күйік от толар.

 

                            * * *

Жақындық жанда болмаса

Дос түгіл ұлың жат болар.

Ағайын жақын қонбаса,

Іргеңе таяу жат қонар.

 

                            * * *

Төбеге қолым жетпейді,

Көңілдің көктен зауқы бар.

Күн сайын арман көктейді,

Жеткізбей бір күн таусылар.

 

                            * * *

Ізгілік, парыз, армандар,

Парасат – Кісі келбеті.

Орындалмаған арман бар –

Сол ғана – көркі, ер беті.

 

                            * * *

Айтамыз кейде Біз біліп –

Өмірдің мәні – ізгілік!

Есуас міне шықты деп

Мазақ қыл, топас, Сіз күліп.

 

 

 

 

                            * * *

Құшаққа құшақ қауышар,

Жүрекке сезім жете алмас.

Айтып та сөзін тауысар,

Бақытты бірақ ете алмас.

 

                            * * *

Жылпостар күнде мақталар,

Мансапқор түбі тақ табар.

Көзтүрткі болған даналар

Өлгесін сөзі жатталар.

 

                            * * *

Тәңір! – Саған адал жан бар

Аналардың ақ сүтіндей!.

Өмір! – Саған адал жан бар

Жас нәресте пәктігіндей.

 

                            * * *

Етегі –  гүл, басы – мұз,

Күлі – темір, тасы – тұз:

Табиғат, сонша жұмбақсың,

Дал болды шарға басымыз.

 

                            * * *

Басында тәтті балдай боп,

Соңында зорлық қандай көп.

“Шүкір” деп, “шүкір” өтерміз,

Бақытты болған жандай боп.

 

                            * * *

Тән жақын, қалай жан алыс,

Түн жақын, қалай таң алыс.

Ілгері тартқан ақылды

Сүйрейді кейін санамыз.

 

 

 

 

                            * * *

Шұбырса ойлар жосылып,

Қаласың мәнін кеш ұғып.

Өзіме тартқан жайбасар,

Тіл қаттың, сезім, кешігіп.

 

                            * * *

Жүрекке жақын сарын бар,

Құшақта сұлу жарың бар.

Тағы да нені іздейсің,

Тойымсыз сонша қарындар.

 

                            * * *

Тойынса нанға бақ іздер,

Табылса орын тақ іздер.

Жиналса бәрі, түп-түгел,

Адам ба, адам, жоқ іздер.

 

         * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *

 

 

Отызда ой болмаса басыңызда

 

                            * * *

Отызда ой болмаса басыңызда,

Досың мен айырмасаң қасыңызды –

Жобаны жоғалтасың өмір бойы,

Жаспын деп,  бағаласаң жасыңызды.                

 

                            * * *

Ей ағайын, тыңда саған наз айттым,

Ойла, қашан, қашан пейіл тазарттың?

Тоқыраулар заманда емес асылы,

Дәл өзінің  санасында қазақтың.

 

                            * * *

Кешіре гөр өзімнің саусақтарым,

Аяп сені көбіне сау сақтадым.

Енді, міне, ештеңе тындырмасаң,

Қаласың-ау сендер де қаусап бәрің.

 

                            * * *

Келмедім деп өкінбе елден озып,

Жеткізбейді дүлдүлдер желден озық.

Өкінші тек дүбірге қосылмасаң,

Намыс қалса жібімей, жігер тозып.

        

                            * * *

Амандасшы  шұрқырап, кісінесіп,

Аңғарарсың аужайын, іші нешік.

Кейбір қуыс кеуделер елу жылда

Кездессе де, тұрады-ау есінесіп.

 

                            * * *

Өмір сүріп үлгермей шын мәнінде,

Айналшықтап жүргенде туған інде,

Өте шықса ғұмырың түк бітірмей,

Ол өкініш, өйткенше тума мүлде.

 

                            * * *

Өмір-тағдыр, шынында шолақ екен,

Адам-пақыр – о да рас қонақ екен.

“Іңгә” десе болғаны, арты жылау,

Көзді ашып жұмады, сол-ақ екен.

 

                            * * *

Біреу келер өмірге шағым алып,

Біреу туар болашақ тағын алып.

Біреу жүрер солардың арасында,

Несібесін аңқаудың қағып алып.

 

                            * * *

Болды бабам ерекше сағынарлық,

Пір де бопты бас иер, табынарлық.

Бұ қандай шақ, о ғажап, таба алмайсың,

Тірі жанды, сырласар, шағынарлық.

 

                            * * *

Қолайлама тым жастай оңашаны,

Қауым – өмір, арманға жол ашады.

“Көппен адас” депті ғой аталарың,

Даңғыл болар көпшілдің болашағы.

 

                            * * *

Көп ішінде жақ ашпас сорақы бар,

Жалықтырар ойсыздар, дарақылар.

Тіршіліктің сәнінде үлесі жоқ,

Бұл өмірде, әйтеуір, құр аты бар.

 

                            * * *

Жігерсіз жан – жылауық, қайғышыл-ақ,

Басқа пәле үйеді жайды сұрап.

Танымасаң, өзінше о да биік,

Бастау алар – уайым, қайғы бұлақ.

 

 

 

 

 

                            * * *

Нашар туған – туғанын жамандайды,

Ілекерлеп бас сауда амалдайды.

Іс түскен күн кісіге асқар тау да,

Панасындай ағайын бола алмайды.

 

                            * * *

Еңбекпен өмір сүрсең жасқа жетіп,

Бет – әжім, жанар – лай, тісің – кетік…

…Уайым ол емес қой, ей азамат,

Тындырған тіршілікте “ісің нешік?”… 

 

                            * * *

“Жүз жаса” шумақтары

…Ата мен Ана жарыққа кеше шығарып,

Кішкентай ғана періште сынды түр алып…

Жылдарды қуған міне енді бүгін азамат,

Келеді әне асқартау сынды бір алып…

 

                            * * *

Бір жасқа толып, “мен” дейтін бопсың балапан, 

“Мен – адаммын!” дей алсаң шіркін, сыналып…

…Десе ғой елің ер жеткен сонау шағыңда,

“Ел үшін туып, ер болып өсті – бұл алып!”…        

 

                            * * *

Екіде қылығыңмен қуантасың,

Былдырлап, бал татиды тілің шығып.

Үш жаста үміті боп, шаңырақтың,

Бастайсың ақыл танып, білімді ұғып…               

 

                            * * *

Бес жаста сездің сөздің мәнін жатық,

Тентектік –  шапалақтың дәмін татып,

Алып кел, барып келге жарап қалдың,

Шаршамай жүгіресің тәнің қатып.                        

 

                            * * *

Қолқанат болып қалдың он жасыңда,

Адалсың ата-анаңа, жолдасыңа.

Сенбейсің жамандыққа, жауыздыққа,

Басыңа бақыт құсы қонбасына.                                    

 

                            * * *

Он бес жас сезінесің сезім барын,

Өзіңнен іздеп-аршып көзін дарын.

Біреуді үлгі тұтып тырысасың,

Ұқсасасам осыған деп өзім, жарым.                    

 

                            * * *

Арманмен өмір сүрер жирма жасың,

Асқақсың жүрек солай бұйырғасын.

Сақ болшы, айналайын осы кезде,

Теріңді өмір тентек сыйырмасын.                       

 

                            * * *

Дәме бар барлығынан қырық жаста,

Уәде бере алмайсың ұрынбасқа.

Көп жігіт адасады, сүрінеді,

Қырындап жирма жасар қарындасқа.                          

 

                            * * *

Елуде жігіттіктен дәметесің,

Жирма бес қайдасың деп ән етесің.

Қарашы –  алпыс, жетпіс алдыңдағы,

Танытып, түрінде тұр не кекесін.      

 

                            * * *

Күлкісі қандай әсем немеренің,

Сапарлас өмір атты кемедегің.

Алпыста арман әлі аяқталмай,

Тағдырдың мойындамай не дегенін.                  

 

                            * * *

Жетпістің ерген кезде жетегіне

Тура жол, болашаққа төте, міне.

Артыңды, алдыңды да болжар шағың,

Өмірің естелікпен өтеді де.                

                           

                            * * *

Сексеннің шыққандары сеңгіріне,

Тағдырды, уақытты жеңді міне.

Тәңірдің сүйіктісі екенмін деп,

“Шүкір” дер қалған енді кем күніне.                      

 

                            * * *

Тоқсанға жеткен де бар, жетпеген бар,

Босына өмір сүріп кетпеген бар.

О жақтан қауіптеніп “Алла” дейді,

Жолдас боп қалар со кез дерт пенен ар.           

 

                            * * *

Ғасырдың шыдап келіп батпанына,    

Айналса аймағының мақтанына…

Сана сау, жасы жүзде, масайраса,

Мадақтап елдің, жұрттың жатқанына…              

 

                            * * *

Мінсем бе деп өлең-өнер «күреңін»,

Құштар болған шабандоздың бірі едім.

Құмар болдым төрт жолменен ой айтып,

Келтірмекке өлең сөздің реңін.

 

         * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *  * * *

 

 

 

70 жастан кейінгі ғұмырбаян әңгімелері

 

 

2011 жыл. 

 

1      

Менің дінім – кісілік атанады,

Кісі болса бауырдай жат адамы.

Шоқынбай-ақ, бес намаз оқымай-ақ,

Кісі жандар ел-жұрттан бата алады.

 

2

Адамдар бар – кісілер, жалы биік,

Өмір бойы көрмеген ары күйіп.

Бар тірлігі – адал сөз, адал еңбек,

Ізгілікке береді барын иіп.

 

3

Менің дінім – табыну Жаратқанға,

Содан сезім жатады тарап қанға.

Әр нәресте үнінен сезем оны,

Сүйе түсем әр күні таң атқанда.

 

4

Бір адам бар керім деп мақталатын,

Бар қасиет бойында сақталатын.

Мадақтайды ізгі деп, бауырмал деп,

Қайырымшыл адам деп, жаттап атын.

 

5

Мен бір қызық адаммын ойға құмар,

Талқылаймын айтылған ой құнын әр.

Ой менен мен жолдаспын көптен бері,

Егізімдей сезімде, бойда тұрар.

 

6

Ызғырықта зәрудей баспанаға,

Аш адамдай телмірген асханаға,

Бойыма бір құштарлық пайда болды,

Сағынышпен сұхтанам жақсы адамға.

 

 

 

7

Оятады ізгі ой сезімдерді,

Сол ойлардан сергідім, сезімге ердім.

Өмір бойы жігерге серпін берген,

Айналайын  ойларым дегім келді.

 

8

Сәулетші едім, сәулетті көзім көрді,

Ақын едім, серпілдім, сезімге ердім.

Жетпісімде жүрегім дейді маған,

Қайта туар жаңа айдай кезің келді.

 

9

Шебер едім талай тас қалағанмын,

Күмбездерді ескірген жаңаладым.

Жетпісімде өзіме қол тигізіп,

Өзімді де жамадым, жаңа адаммын…

 

10             

Ау, ағайын! Замандастар, құрдастар! –

Қараңдаршы жан-жағыңа – кіл жастар!

Арқа сүйер біз болмасақ кімі бар,

Бізден басқа кім қалды енді із тастар.

 

11

Байлық емес керегі маған, бөтен,

Бірлік ізде береке табам десең.

Сүйегімді жолыңа төсер едім,

Ел бірлігі – арманым, саған жетсем!..

 

12

Шыныңды айтшы сен маған бір сыр бүкпей,

Қалай жүрсің таласпай тіршілікке?

О жақ дейсің мәңгі өмір бұ жақ жалған,

Күнге ұмтылмай бұтаға бүр шығып па?

 

13

Еңбек еттім еліме деп,

Тер де төктім жеріме деп.

Мен табындым байлыққа емес,

Жерім деген, елім деген,

Қазағымның еріне тек.

 

 

 

14

Адам түрлі жаратылды…

…Ақ ниетті… Қара тілді…

Бал жинаған ара сынды,

Өзі сезбес рахатын…

…Сұрап алып тарататын…

 

15

Көлігім бар, аты оның «Прада»,

Екінші этаж Прадамның тұрағы.

Айлық жолға алты сағат жұмсайды,

Бұ заманның ер қанаты, пырағы.

 

16

Талай жұмыс жасап едің құнды ғып,

Атақты еттің талай істі тындырып.

Тыным бермес ақылсыз бас аяққа,

Дегендей-ақ, алдым сені сындырып.

 

665. Қара өлең мен ақ өлең

Пақыр болып жаралсаң

Бақыттыны күндеме.

Бақыттыны күндесең

Қайғыңа қайғы жамалар.

 

  ***

Тақымы таққа тигендер

Тақылмын деп ойламаң.

Ойға кірсең құрыдың

Дариды, шірік, бойға лаң.

 

  ***

Ұйқастырып үш сөзді

Ақынмын деп ойламаң.

Сөз құралар, ал бірақ

Олқы соғар ой-данаң.

 

  ***

Жүрегіңде нұр болса

Соқырмын деп налыма.

Ізгі пейіл жылуы

Жарық берер жаныңа.

 

  ***

Кеміс болса кей мүшең

Жұрт алдында қорланба.

Ақыл-есің сау болса

Көтерер тәуір орынға.

 

  ***

 

Ақыл төрге таласпас,

Артық-кемді санаспас.

Өкпе мен кек, өсек сөз

Ақылдыға жараспас.

 

  ***

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2012 жыл

 

17

Бір ой келді жетпіс жастан асқанда,

Өзімізше ақыл толып тасқанда.

Тәуекел ит отыр тағы қамшылап,

Дейді қартым, жігер барда жасқанба.

 

18

Тоғыз рет сүйектерім сыныпты…

Маған неге бұл әрекет құнықты…

Қасиеті бабалардың сүйекте,

Сүйек құнын, қазақ ұқпай кім ұқты…

 

19

Үш қабарғам омырылған бір қаусап,

Мендей адам бәрі де аман, жүр сау, сақ.

Иық кетті, сол қол сынды екі рет,

Ортан жілік,  тоқпан жілік, бір саусақ.

 

20

Бала кезден тәуекелшіл екенмін,

Дей алыппын құрдастарға көкеңмін.

Ту ал қолға, арманыңа ұмтылшы,

Жасықтықты барлық жасқа етем мін.

 

21

Сөз – құдірет! Табынамын сөзге мен,

Талап етем сол сезімді өзгеден.

Сөзге сенген – кісілікке сенеді,

Сөз қадірін мүгедек  жан сезбеген.

 

22

Ғашық болғам, лапылдаған жүрегім,

Мен сол шақта сұңқар едім, дүр едім.

Алты жылдай арманды жыл өтіпті,

Сол сезіммен өмір сүрдім, түледім.

 

23

Сондықтан да махаббатқа сенемін,

Сыйластыққа берер кейін кезегін.

Мұздатса да мына жетпіс салқыны,

Анда-санда оянады, сеземін.

 

24

Заман неғып азды десең, неліктен,

Арсыздар бар, қарны тойса желіккен.

Енді сездік ой басқа да сөз басқа,

Кісі деппін, ақ сөйлесе сеніп мен.

 

25

Немерелер бар болғаны оншақты,

Көбірегі кіл сұлулар, моншақты.

Рахат қой қарттық деген, па шіркін!.

Бәрі бүгін мені аталап қоршапты.

 

26

Адам деген, адам емес  әңгүдік…

Той тойладық өткізбек боп, мәнді ғып?..

Той, садақа алда тағы біреуі,

Ең соңғысы жоқ болар күн «мәңгілік».

 

27

Жастық сезім тым өтпелі, сенбе көп…

Жастық шақта досқа дұшпан тең келед…

Өмір сүргін бар қызығым алда деп,

Елім, жерім, немерем деп еңбек ет.

 

28

Атырғанда ұзақ таңды таңға ұрып…

Аласұрсаң шындық іздеп қаңғырып…

Шындық деген мылқау жартас… келдің сен…

Айқай салдың… Бір қаңқ етті… Жаңғырық…

 

29

Ырылдасып, өмір сүрдік, таласып,

Кейде тіпті көрші қондық, жарасып.

Нольге айналған бұ күндерде бәрі де,

Ақыл, сабыр тапқан кезде… қарашы…

 

30

Қиындаққа, сәтсіздікке үгілме,

Бос өтті деп, жетпедім деп түңілме.

Қызық деген немеренің былдыры,

Анық жауап таптық біздер бұ күнде.

 

 

31

Түсе алса таласқанға араша…

Тентектерге болса қылар шарасы…

Жетімдердің маңдайынан сыйпаса…

Бар адамның болса сондай санасы…

 

32

Ұмыттырсаң жетім атын жетімнің,

Мақтана бер, адам атқа жетілдің.

Жұрт алдында мерейлісің, сене бер,

Моншақтары жарқырайды бетіңнің.

 

33

Жаңа шыққан күнді көрдім, керімді…

Нұр жайнатқан туған менің жерімді…

Енді қанша таңды қарсы алармыз…

Күнде бүгін ыстығырақ көрінді…

 

34

Төрттағандар тілге оралса таласа…

Ойлы пікір сөз бастаса, тамаша…

Жазарсың-ау, бірақ құны қаншалық,

Жұрт оқуға, шіркін кейін, жараса.

 

35

Жанталасты мал деп, ақша безектеп,

Жүріп кетті о да енді кезек кеп…

Ақырында тек осылай боларын,

Қанағатпен қаруланған сезет тек…

 

36

Қолың сынса өкепелеме тағдырға,

Ауыр айтса ағайынды жазғырма.

Бәрі сенің өз өмірің, тірлігің,

Пәк көңілді сәл нәрсеге аздырма.

 

37

Отырмын мен бүгін таңда ойланып,

Сәтсіздікке жабырқайды ой налып.

Өмір бірақ қайғы менен қуаныш,

Қайғыға да, қуанышқа тоймалық.

 

 

 

38

Менің «менім» кішіпейіл қашанда,

Тырыспайды елден ерек асарға.

Елеусіздеу, шеттен орын іздейді,

Мінезі жоқ ерегеспе, қасарма.

 

39

Менің «менім» құмар болды еңбекке,

Мені деді құмар іздеп сенделтпе.

Шыныменен сыпайы боп сүрді өмір,

Аз айтатын ауыр сөзді, сен деп те.

 

40

Менің «менім» өзін әсте менсінбей

Өмір сүрді, бір адамды кемсінбей.

Қолдарында қаламы мен күрегі,

Дейтін маған көйлегіңе тер сіңгей.

 

41

Таң алдында отырамын ойланып,

Біздің көңіл ойға талай тойды анық.

Ой өзегі бар тірліктің тамыры,

Алла берген сол асылды жоймалық.

 

42

«Құтты болсын Астаналық болыпсың!»,

Дейтіндерге қаншама  рет жолықтым.

Құттықтасаң ісім үшін құттықта,

Жетпісімде мен қаншалық толыппын?..

 

43

Ойлар маған үйір болды өжет тым,

Астанаға уақытша қажетпін.

Мәті бабам ұзақ күтті бір ұлын,

Бозашымның шағылына не жетсін.

 

44

Бірақ қазір емеспін мен асығыс,

Күннен күнге бара жатыр басып іс.

Береріңді беретін шақ, осы шақ,

Қарі жігіт, аталардың жасы біз.

 

 

45

Күннен күнге сеземін мен, көнерем,

Күнде тағы бақытқа да кенелем.

Қартайғанмен қимайтыным бар менің,

Жастығым бар, Досан атты, немерем.

 

46

Немерем бар, қызғалдақтай төрт қызым,

Құда түсіп біздің үйге кеп тұрың.

Уайым ғой, жанарыңдай жалғыздар,

Бола ма деп алданышы ептінің.

 

47

Немерем бар Досан, Абыл аттары,

Баба аты,  есінде ел, жаттағы.

Лайық боп өссе шіркін осылар,

Қазағымның болса ұлы, мақтаны.

 

48

Көзді жұмып, көңілмен аспан кезіп,

Жер ананы танығын  жастан сезіп.

Ыстығы да, бораны өзіңдікі,

Табиғатты қадірле, бастан төзіп.

 

49

Байлық жақсы, адал болса тапқаның,

Билік жақсы елге жақса айтқаның.

Қайталаймын осы ойды шаршамай,

«Ей адамдар адал бол» деп қақсадым.

 

50

Қалай сонша кетті өзгеріп адамдар?..

Ау не болған, мен сүйетін, жарандар?..

Көңіліңе күдік кірсе бар емі,

Сағынышпен, елге,  жерге қараңдар.

 

51

Лә илаһа илалла… Ұғынамын…

Жаратқанды тануға құнығамын…

Біле тұра күнәмды көбейтемін…

Намазға тек сағына жығыламын…

 

 

 

52

Жұмсамайды қиналып сарқа күшін,

Бір кісі бар, сенімді, серке пішін.

Әр әрібі бір сауап, құран сөзі,

Бізің сенім – өмір сүр ертең үшін.

 

53

Қалам нағыз сүйгенді сүйікті дер…

Нағыз ерді Отанын сүйіпті дер…

Емшегіндей жас ана бөбек күткен,

Қаламым тек бар нәрін иіп берер.

 

54

Түсін балам Құдірет, жайды мына,

Піл мен шіркей… мұнай мен майды қара.

Түсінбесең Жаратқан ұлылығын,

Күн мен Жұлдыз, Аспан мен Айды қара.

 

55

Көп болған жоқ маған сөзді баққалы,

Мен емеспін елдің нағыз тақтағы.

Дегенменен ел аузында сөзім бар,

Жас ұрпағым, елім тіпті жаттады.

 

56

Ұғын балам Тәңірдің құдіретін,

Танымның да кезі бар кідіретін.

Бүкіл әлем сенікі, ойлан бірақ,

Нан мен сумен, өмірің, тірі етің.

 

57

Көңіліне түсірмеші қаяуды,

Жүргізуші өткізе сал жаяуды.

Машинасыз жүрсе дағы еліңнің,

Бір қызы ғой, бір ұлы ғой аяулы.

 

58

Мерседесті міндім деп асығасың…

Жаяумын деп жаяулар жасымасын…

Біреу шашып, ал біреу үнемдейді,

Түске, кешке қалсын деп қасық асын…

 

 

59

Сүйіктісі Алланың екені біз,

Аспан асты, Жер үсті мекеніміз.

Сол атаққа лайық іздеп жүрмін,

Үлгі тұтар, мадақтар, жекені, біз.

 

 

 

60

Бақ іздейміз бастықтан, бағыныштан,

Дос іздейміз пейілмен сағынысқан.

Жағынсаң да таппассың, қағынсаң да,

Тек мейірім бар адам бағын ашқан.

 

61

Ерте тұр да, шамала санаңызды,

Байқап қара кісілік шамаңызды.

Таң алдында тамаша ойлар қаптар,

Сонда таныр бақ қонған, жаңа-бізді.

 

62

Кішіпейіл – кішілік емес – кісілік,

Кісіге таңар, дегізер кісі,  түсінік.

Егіз ғып бәрін жаратса Тәңір, сонда ше?,

Сыңарың жан ба  жүретін күп боп ісініп?..

 

63

Қатыгез жандар халықты талай жүдетті…

Ізетті жандар емдейді барша жүректі…

Қанішерліктен бақытын біреу іздейді…

Ізетті жандар  күн сайын ниет түзепті…

 

64

Таласа кірді дінсіз бен діндар есікке,

Алланың үйі, ақ тілек тілер бесікке.

Халқына бірі тілесе  бірлік, тыныштық,

Күнәмді кеш деп қарақшы отыр, мешітте.

 

65

Әкімге қатар, қарашы қатар тұрғанын…

Көршіден ұрлап байыған еді сол залым…

Миллион ұрлап, бір тоқты шалып, садақа,

Келесі іске семіртіп жатыр бір малын.

 

 

 

66

Бір әкім жүрді ұрымен бірге, ұялмай,

Атанды әкім, ұры да ақыр, қиялдай.

Жиында ділмар, тойда да төрің соныкі,

Ойлылар қалды ақылын, есін  жия алмай.

 

67

Кешегі ұры бүгінгі басшы, марқасқа,

Жетпейді қолың әлекке қалма, жармаспа.

Жүйкеңді сақта, ақыры туар бір заман,

Болыпты бұ кез парасат басқа, ар басқа.

 

68

Талтаңдар байлар, Тәңірдей өзін сезініп,

Жас қатын алар, айлалы бір қыз кезігіп.

Жолдас қып  итті, жыланды, тіпті айдаһар,

Сарайда жалғыз жұртынан, елден безініп.

 

69

Мен отырмын бойыма жүйе сіңбей,

Қарт қараусыз даламның киесіндей.

Бір жат жұрттық жұмақта, өзі салған,

Байтағымның қожасы, иесіндей.

 

70

Алтынды байтақ, мұнайлы, жезді,  даламды-ай!..

Жақынға, жатқа, ұрыға, сұмға таланды-ай…

Алтынның қағын, мұнайдың дағын ас етіп,

Жай халық қалды байлықтан енші ала алмай.

 

71

Қазақтың арын, халықтың зарын жоқтадық,

Ел үшін даяр түсуге біз ек отқа, анық.

Ой менен құрып, жұртыма салып жұмақ  жай,

Көшуге сонда қоямын кейде  оқталып.

 

72

Кезіңде жігіт, әлде одан тіпті жасырақ,

Кезіңде арман, қиялға шексіз масырақ…

Қайғысыз қайран сол шақтар екен бар бағым,

Жүретін оймен өзіңді, елді асырап…

 

 

73

Ақыл ойды, қопарып бір, шайқасақ,

Тәуекелге тұрар екен қай қазақ?..

Ащы суды тұшытқандай пиғылмен,

Адамдарды тазартып бір байқасақ?..

 

74

Әркімнің де бар дейді жан алары,

Жан сақтауға тырысар сана бары.

Бозторғайдың панасы бір түп жусан,

Белгісіздеу пенденің  паналары?..

 

75

Қайран атам, қазақтың батырлары,

Топырақ боп бұ күнде жатыр бәрі.

Аты ұранға айналған талайы бар,

Табынады қазақтың асылдары.

 

76

Бал таңдайлы қазақтың шешендері,

Тек солар ед, бетке ұстар, көсем дері.

Тек соларды қазақтар күндемеген,

Жамандаудан тірілей есендері.

 

77

Жүрме жұртым жігіттің бағын байлап,

Ала білсе өмірде тағын сайлап.

Қақпақ болма аузына, тыңда ойын,

Булықтырма, сөйлетпей, жағын байлап.

 

78

Құрдас деген құрдас боп қала ма екен?..

Өкпелер ме кейбірі шала десем…

Оқымаса, көңілге тоқымаса,

Бойы өскенмен ойы өспей қалады екен…

 

79

Ақ сүтінен анамның жаратылдым,

Сол қуатпен әлі күн баратырмын.

Айналайын анашым сағындым ғой,

Мен де міне жетпіс жыл таң атырдым.

 

 

 

 

80

Ақ сүтіңнің жағыпты бізге нәрі,

Борышты ғой әулеттің сізге бәрі.

Тілек тілеп жұрт жатыр сексен, тоқсан,

Менің тіпті дәмем бар жүзден әлі.

 

81

Шөбереңді мен сенің  қызықтадым,  

Шат боламын көргенде қылықтарын.

Мақтанушы ең мен үшін мектеп барсаң,

Өмір мәні осы екен, бір ұққаным.

 

82

Бала – бауыр, немере – жүрек пе еді,

Әр қайсысын алғанбыз тілеп тегі.

Тағдырына алаңмын, күшіктердің,

Мен бір солдат, ант берген күзеттегі.

 

83

Олар болса жұмсайды, міндетсініп,

Бір-біріне ойлары үндес келіп.

Бұл әлемнің өздері сүйіктісі,

Біз де нанып соларға шын шын делік.

 

84

Жамандыққа қимайтын қарсыласын,

Пенделер бар түсінбей, сарсыласың.

Кешір дейді, үгіттеп басқаларды,

Өмір сүрер шығындап жарты жасын.

 

85

Өмір мәнін түсініп, ұғынғалы,

Талай жылдар бос өтті, шығындалды.

Қалай сүрдік, белгісіз, не қаладық,

Сүрдік өмір деген бір ұғым қалды.

 

86

Біреулер жүр бәрін де балағаттап,

Әсіресе билікті дара даттап.

Екіленер есерсоқ, жұтып алып,

Жындануға сәл ғана, азақ-ақ қап.

 

 

 

87

Алатаудай көрікті жер көрмедім,

Қазағымдай мейірлі ел көрмедім.

Мына ғасыр опасыз, сатып кетті,

Байқамадық басқаға теңгергенін.

 

88

Сарарқаның сағынған сар даласын,

Емдей алмай қамығар жан жарасын.

Аман алып қалам деп жау көзінен,

Соғыпты ғой талайлар жарға басын.

 

89

Қабанбайлар, Бөгенбайлар қайдасың,

Тура жолдан ел қамы деп таймасым.

Бір қазақтың көздерінен қан тамар,

Билік тимей, асыра алмай айласын.

 

90

Өмір бойы иттен, құстан жасқандық…

Тәңір қолдап міне алдық бостандық…

Кейбір күншіл күшейтіп жүр айқайды…

Кейбір тентек керегемді шайқайды…

Отанына, өз еліне қастан ғып…

Бұл жауыздық,бұл есіру, асқандық…

 

91

Асқақтаған әлем танып, Астанам,

Мен құрдаспын, мен жастаумын басқадан.

Бар болғаны ақындығым жиырма жыл,

Тоқсан бірде өлең жаза бастағам.

 

92

Содан бері жұмақтамын, бұл шыным,

Ел деп білек жұмсап келдім бұлшығын.

Қара қазақ – қара жусан  даламның,

Жусан исін жоғалтам деу құр шығын.

 

93

Өшіргенбіз ойдың талай бұзығын,

Қанағат пен шүкір менің қызығым.

Барлығыңа біздей шалдан бір тілек,

Өмір сүрсін қуанышпен қыз-ұлың.

 

94

Уа, Парасат!, қайда жүрсің, қайдасың?

Көрмедік қой парасаттың пайдасын.

Көрінбейсің, алды қулар басынып,

Есіріп жүр, асырып жүр айласын.

 

95

Бұл әлемнің барлық кірін сезініп,

Ақын жүрер қабырғасы сөгіліп.

Қасқыр иттей кілең озбыр ортасы,

Жұбана алмас ақыныңның кезін ұқ.

 

96

Жақсы ойға болмысың табынғанда,

Бір ізгі істі жан-жүрек сағынғанда,

Қол қысқа боп,  жігерің жасып қалса,

Басқа шапшып, солқылдар ағын қанда.

 

97

Құдіреттің сезінемін қуатын,

Қайғы-дертті бір-ақ сәтте жуатын.

Арыстандай алыптарды, қаласа,

Тоқтышақ қып, аяқ-қолын буатын.

 

98

Жұлып жеген кісі аузынан әзірді,

Кілең сойқан, атақтылар, қазіргі.

Таласпаған тағына да, бағына,

Жақсы біткен өлгесін тек қадірлі.

 

99

Досың кім деп сұрамайды тірілер,

Қорқады ғой жақсы атаққа ілінер.

Жар саламын – Қойшығара, Ақселеу,

Ең соңында Кекілбаев кемеңгер,

Қызғаншақтар, жүректерің тілінер.

 

100

Ризамын талап бердің, Тәңірім!,

Төрттағандар – таңғы асым, мәзірім.

Қолды сал да бес саусақпен асай бер,

Жүрегімде жырға толы, әзір, үн.

 

 

101

Жер де ауа улануда, былғанды…

Кісілігін ластамай кім қалды?

Боқ-сідікті, у-зәрді де ас етер,

Өзгермейтін арамза мен сұм қалды.

 

102

Ар алдында, Тәңірдің де тазамын,

Көтермедім содырлардың мазағын.

Лайласа тұнығыңды орынсыз,

Ең ауыры адам тартар сазаның.

 

103

Кілең жауыз, атанды адам «қанішкен»…

Қан шеңгелдеп туып жатыр жан іштен…

Аюға да намаз таяқ үйретсе,

Жөнге салар тумай ма екен данышпан?

 

104

Неге адам,  пәтуасыз, тұрақсыз?,

Біздей қартқа қойып көрсең сұрақ сіз –

Қаратүнек адастырмай қоймайды,

Қалды-ау солар жүректегі шырақсыз.

 

105

Бұ не ғажап өзін өзі жек көріп,

Жатқаны не бұ адамдар текке өліп?

Біреулердің келіп жатыр кезегі,

Бір шөкімдей қалдық міне екшеліп.

 

106

Елуімде сұрап едім жиырма жыл,

Берді Құдай, өте шықты жиырма жыл.

Жеткізбеген армандар бар, істер бар,

Берсе шіркін тағы да бір жиырма жыл.

 

107

Қалам емес компьютерге отырдық,

Күндер өтті саусақтарды қотыр ғып.

Тіл табыстық, онымен де япырмай,

Бір қарасаң бұ да ерлік, батырлық.

 

 

 

108

Бар ғой пенде жатырынан қағынған,

Бар ғой ауыз сөйлесе тек  жаңылған.

Бар ғой ерлер елім деп тек күн кешер,

Бар ғой шешен ақ бұлақтай ағылған.

 

109

Жылы орынға біреулер бар, жайғасар,

Қозғалмайды оңға, солға, жайбасар.

Айды, күнді тіпті жылды ұмытқан,

Ойланады сұрақ қойсаң –  қай ғасыр.

 

110

Біреулер бар он сыныптық білімі,

Біреулер бар институт білігі.

Оқымаған даналар жүр далада,

Академик шалалар жүр қалада.

 

111

Миллиондар өмір сүрер жарыса,

Өмір сүрер текелері алыса.

Жарысқанда, алысқанда жоқ болар,

Бар ма сонда бұ тірлікте мәніс, ә?

 

112

Тәңертең де, түсте, кешке жеймін де…

Ең бастысы қарын қамы деймін де…

Бірін жалдап, бірін алдап алдым де…

Ойласаңшы ертеңгі күн деймін, не?..

 

113

Кешегі күн бүгін айтар ертегім,

Жырға қосам, домбырамды шертемін.

Ал бүгінім өрімдей жас балапан,

Бар арманым, бар тілегім –  ертеңім.

 

114

Қазақылық көрінбейді түрінен,

Бас қаламның сәнінен, Астанамның.

Жол сұрасам қазақылау бірінен,

Айта ма деп «что, ты» жасқанамын.

 

 

115

Немеренің қасы менен қабағына қараған,

Мен бір қартпын, аз пайдаға  әлде болса жараған.

Міндеті не бұ заманда, заманы озған біздердің,

Өміріңді ойлан-толған, ал содан соң ақылға кел, саралаң.

 

116

Бұ заманда пиғыл өзге, байқаймын,

Пайдасы жоқ ақылдың да, айқайдың.

Әсері мол секілді ме, тірлікке,

Мадақтаудың, жағынудың, пай-пайдың.

 

117

Өмір заңы – бастықтарға жағыну,

Тірлік мәні – Құдіретке табыну.

Бәрінің де заңдары бар, ереже,

Есер заңы – елді былғау, қағыну.

 

118

Абайды оқып ойға батсаң, оңаша,

Бір сөзіне мән бере алсаң, жаңаша,

Бір сатыға көтеріліп қаларсың,

Бір сезімге бөленерсің тамаша.

 

119

Бір депутат ұйқысырап, зерігер,

Ал біреуі ел қамы деп елірер,

Біреуі бар үнсіз-түнсіз күні-түн,

Мақсаты бар жұмысқа тек берілер.

 

120

Бір министр сезінеді Құдайдай,

Ал біреуі жымың-жылмаң құмайдай.

Өзін-өзі биіктетіп, асқар шың,

Ал сонан соң сол биіктен құлайды-ай.

 

121

«Без проблем» атанады бір әкім…

«Қап уәде» атанады бір әкім…

Абыройын сата алады бір әкім…

Ел-жұртынан бата алады бір әкім…

 

 

 

 

122

Жамандалар чиновник қасқалар,

Байқатпайтын әрекетін басқа бар.

Елдің халі, ердің ары қолында,

Әкімдердің бет-бейнесі тап солар.

 

123

Ындынының жалшысындай біреу бар…

Бастығының қамшысындай біреу бар…

Біреу деген атағы жоқ, тек елес,

Өсек сөздің жаршысындай біреу бар…

 

124

Жазушы бар тұла бойы – парасат,

Адам аты соған ғана жарасад.

Біреуі жүр жалғызбын деп әлемде,  

Біреулердің жандарына жара сап.

 

125

Бір әнші бар маманданған ғашық боп,

Бірі жүрер жұлдызбын  деп, тасып көп.

Кейбірінен аулақ жүрер адамдар,

Қызғаншақ деп, көкірегі сасық деп.

 

126

Бір қойшы бар түнде өргізіп қой баққан,

Ерте тұрып, кеш қоралап, жай жатқан.

Біреуі бар артістердей, жарнама,

Оза шапқан, көзге түскен аймақтан.

 

127

Бір ана бар аналығы жүректе,

Күні-түні ұрпақ үшін күзетте.

Бір ана бар аналығы тілінде,

Махаббат та, сезімде онда тыз етпе.

 

128

Ерлер затын түстеп, танып айырса,

Біреулерін сол атақтан айырса.

Қырттар қанша әке атын жамылған,

Түспейді ғой біреуіне жай ұрса.

 

 

 

129

Қазақ қызын өзге жұрттан қызғана,

Өмір сүрдім уайыммен сыздана.

Ақыл, ойың, арың, бәрің елдікі,

Ажарыңды дедім бекер бұлдама.

 

130

Аңсағаны айғырдың жеңіс еді!..

Қырқыстырған бұларды не күш еді?..

Еркек  біткен өзара жанталаста…

Биелер де кей-кейде тебіседі…

 

131

Айғыр, бие, саяқтар, құлыншақтар,

Үйретіпті мініске бұрын сақтар.

Енді міне міндеті – қазы, қарта,

Бірін қақтап, пісіріп, бірін баптар.

 

132

Қымыз ішсең сағынып анда-санда,

Сімірсең бір нәр беріп қанға, жанға.

Сағынышың басылса, өткен күнге,

Бір құдірет тараса жанға, қанға.

 

133

Тағдырыңа өкпелеп кектендің бе?

Сарқылмайтын шер сонша, неткен мүлде?

Жақсысы да, жаманы – бәрі өмір,

Басылмағай сағыныш өткен күнге.

 

134

Денің сауда ұрынып, қағынарсың,

Жан қиналса Тәңірге табынарсың.

Жатып қалсаң, сақтай көр, төсек тартып,

Жүріп көрген қорлықты сағынарсың.

 

135

Айла қанша адамды азаптарға,

Сөз қаншама пендені мазақтарға.

Бұхар жырау, Абайда жапа шеккен,

Аман қалған солардан қазақ бар ма?

 

 

 

136

Биік еді бір ақын аласарды,

Сеніміне талайдың жара салды.

Бір алаяқ сөзіне сеніп қалып,

Пайғамбардың тағына таласады.

 

137

Тәлкегіне тағдырдың қорлығына,

Түсіп қалды бір ақын, сорлы бала.

Бар тірлігі ендгіі зар жыр жазу,

Айыра алмай теріс пен оңды ұғына.

 

138

Құйып жатыр жылы қарды соқталап,

Бұлты қалың, аязы аз – Бес қонақ.

Қарлы болса, жылы жаңбыр кетер жыл, 

Мол болады қариялар, дескен, ақ.

 

139

Наурыз келді қуанышын арқалап,

Мейірленді жүзі жылып шар тарап.

Наурыз көже біріктіріп баршаны,

Бата берер мол болсын деп, қарттар, ақ.

 

140

Көктем жетті сезімдерді оятып,

Наурыз келді

Төл даусы да

Осы кезең өкпе, кірді жоятын.

 

141

Біреулер бар бар айтары «бұрын қап!».

Бар өмірін өткізеді ырылдап.

Маңырайды туа сала қозылар,

Ал адамдар зәре кете шырылдап.

 

142

Табысты бол, ей қазағым, бай атан,

Туған елге, туған жерге сай атың.

Қарындастың арын арла, бірақ сен,

Өмір сүрді қасқырлықпен қай атаң?

 

 

 

143

Ұмыттық-ау қазақ атты жер есін,

Бар жұмсақты басқа ұлтқа бересің.

Ұйғыры бар, еврейі, басқасы,

Тайып тұрар ішіп алып кересін.

 

144

дауын ұқ…

Қарындаспен қас болады жауығып…

Ал сонан соң жылы құшақ іздейді,

Ата дұшпан аймалайды мауығып…

 

145

Кей адамды жаратады епсіз ғып,

Кеміс етер кейбіреуін көзсіз ғып.

Епсіз болар, көзсіз болар бірақ та,

Бәрінен де қауіптісі тексіздік…

 

146

Немерені танысаң бала бастан,

Ойы озық, жұлқынып ала қашқан.

Жетісінде жетпіске жеткізбейді,

Бұйрық солай, ақыл да, дана жастан.

 

147

Кісімін де мақтанып немереңмен,

Асып-тасып төгілші кенереңнен.

Бақыт деген болашақ ұрпақ десе,

Осы сөзге ойланбай көнер ем мен.

 

148

Ертеңгі күн жеткенде алып-ұшып,

Ақ матамен орайды бәрі пішіп.

Теңеседі қойшымен патшасы да,

Бай мен жарлы, теңесер қарі, кішік.

 

149

Жарлы болсаң қызғана қарамашы,

Бай болсаң да құтырма, шамалашы.

Барлығыңда пендесің Алла алдында,

Алла деген әлемнің баламасы.

 

 

 

150

Бәрі де бар: кең сарайы, дүкені,

Бұ дүниеде бар сұрағы бітеді.

Байлық – кірлік, ал иманың зор байлық,

Мүмкін мәңгі о дүниеде күтеді…

 

151

Ойы ізгі, қолы істе баламның,

Бір тетігі мынау шексіз ғаламның.

Ұл өсірдім, қыз өсірдім – азамат,

Айта аламын мен өзімді адаммын.

 

152

Махаббатпен бар әлемді жарық қып,

Бал сезімге жанның бәрін қарық қып,

Жетпіс екі Наурыз таңым, құт таңым,

Атты тағы арайлана жарықтық!

 

153

Жаратылып Ақ, Қара егескелі,

Ерегесіп адамдар «Е» дескелі,

Атты екен Наурыз таң қанша рет,

Дәл осы күн, Күн мен Түн теңескелі?

 

154

Ұнатамыз шырқап ән салғанды біз,

Өмір жарыс, озуға армандымыз.

Тұлпар қосып үйренген ата-бабам,

Ұнатпаймыз соңына қалғанды біз.

 

155

Түскенменен талай өмір тезіне,

Қарағанмен талай сұмның көзіне,

Елім тыныш, ұрпақ аман, жерім бай,

Өмір сүрдім бар бақытты сезіне.

 

156

Өсіп жатыр қазақ халқы, есенбіз,

Еңбекшіміз, білімдіміз, шешенбіз…

…Дүние кезек… ауырлары артта қап,

Бақ қонған ел, бақытты ұрпақ екенбіз…

 

 

 

157

Толықтырар кеткен бұрын есемді,

Берді бізге күміс көмей шешенді.

Жол бастайды әрқашанда серкелер,

Берді бізге көрегенді, қөсемді.

 

158

Жаратқанның түзелді ме бізге деген ниеті,

Артып келе жатырғандай ата-баба киесі.

Ендігі арман – жем болмасам, көрінгенге көк атты,

Байлығына байтағымның өзі болса иесі.

 

159

Тағы сені орап кетті, қалыспа,

Тырыссайшы қамшы соқшы намысқа.

Озып кетті евірей де, ұйғыр да,

Байлық атты бәсекелі жарыста.

 

160

Біздің қазақ бір-бірімен бақталас…

Бақ қонғанды кім болса да жақтамас…

Ағартпауға, жаңартпауға құмар боп,

Жағып жатыр қара бояу «Жас алаш».

 

161

Бұ қалада адам жоқ еркек үнді,

Ақсақал жоқ тиятын  тентегіңді.

Таратарға көрші жоқ өзің жейсің,

Садақаңды,  жеті нан шелпегіңді.

 

162

Кенет ашу кеткенде басқа шауып,

Денсаулыққа туындап жатса қауіп.

Ұят деші өзіңе, қартайғанда,

Осы сөзді үш айт та, айтта сауық.

 

163

Неге құмар бұ халық ерегеске,

Бейбіт күнге бұ мінез кері емес пе?

Ашуыңды бассайшы өзің дағы,

Бейбіт күн деп қақсайтын сен емес пе?..

 

 

 

164

Өнерлі ғой ұлдарым, ойнайды күй,

Қыз-келінім ұқыпты, жайнайды үй.

Бірақ бізде басылған қан қызуы,  

Ұрпақты ойлап тек қана қайнайды ми.

 

165

Жетпіс деген жақсы екен жұмысың жоқ,

Бір-ақ кесе сорпаға қарының тоқ.

Бірақ бала кемісі бар тынысың,

Жебе болып жаралап, дарыды оқ.

 

166

Үйір болып алғаны қайғы маған,

Айтасың деп өкпелі, тайды бағам.

Тілеп алып басына опынатын,

Қазағымның мінезі айнымаған.

 

167

Тәрбиелеп жастарды жемқор аға,

Түрмеде отыр талантты жемқор бала.

Солар салған дүкенім, халал тағам,

Шүкіршілік етеді кем тар ғана.

 

168

Халал дейміз шошқаның еті жоқ деп…

Сескенемін неге екен, ниеті боқ па ед?

Ұрланған мал, зорланған қарындастар,

Бәрі анық, халалда беті жоқ тек.

 

169

Қызанақ шөп базарда еттен қымбат,

Әкелінген алыстан шеттен, тым, қат.

Қол көтеріп тұрғанын мына қыздың,

Мүсін қандай ойнақы , неткен сымбат!

 

170

Білім алың, наданға жеткізбеңдер,

Ақша құнын жаныңа өткізбеңдер.

Өзін артық санайды, санай берсін,

Бар өмірін базарда өткізгендер.

 

 

 

171

Жерді есерден қызғанам сөге көрме,

Адам менен наданға ортақ мекен.

Ең болмаса тірлікте есе берме,

Қас наданнан тозақта қорқады екен.

 

172

Біреулер жүр тойған әбден, есіріп,

Адам емес, құтырынған есірік.

Біреулер бар сыбағасы кеміс боп,

Алақанын күрек қажап тесіліп.

 

173

Неткен өңеш, жұта берер тойымсыз,

Тауса алмайсыз санап ақша, қойын сіз.

Білмейсіз ғой, қойға шапқан қасқырдай,

Жұтпақ болған бар әлемді ойын, сіз.

 

174

Жарлы жинар бес теңгеден үнемдеп,

Бір той жасап елмен бірге күлем деп.

Қарау жинар, қарасына семіріп,

Барлығынан бай атанып өлем деп.

 

175

Бұ не заман құрдас біткен қырылған…

Бірақ бар ғой бұндай әдет бұрыннан…

Осы жаста түсінеді екенсің,

Ең қымбатың – Отан менен шыбын жан.

 

176

Шыбын жанды сақтауға тырыспадым,

Ағайынмен мал үшін ұрыспадым.

Бірақ адал сөз үшін сездім талай,

Жүйке менен тамырдың құрысқанын.

 

177

Батыр болған тек сөзге кідіретін,

Шешен болған тек сөзге мүдіретін.

Болмасам да олардай, өзім бірақ,

Силап өттім сөз парқын, құдіретін,

 

 

 

178

 

Бір достың сағынасың қасиетін,

Бір дос бар алдыңа тек ас үйетін.

Бір дос бар еске түссе ой жинатар,

Амалсыз әр ісіне бас иесің.

 

179

Өткіздім оймен өмірді,

Сол ойлар мені кемірді.

Атқарып жатыр міндетін,

Жеп қояр таттар темірді.

 

180

Өзіңе-өзің шаласың,

Ортаға салса данасың.

Үйіңе келсең болғаны,

Баламен бала боласың.

 

181

Қуандырған адамзатты, жалпыны,

Құрттық тағы құралайдай жалқыны,

Найзағайда ойнамады, жаңбырсыз,

Құрғақ өтті құралайдың салқыны.

 

182

Биыл қалай ылғалға жер тойған ба?

Әлде аспан әдеттерін қойған ба?

Бір тамшысыз өте шықты, бұ күндер,

Бес қонақ та қасиетін жойған ба?

 

183

Көктеп кетер қойшылардың таяғы,

Біз білетін көктем қайда баяғы.

Шілде ғана айнымайды әдеттен,

Қыс та, күз де уәдеден таяды.

 

184

Жарқ еткенде қақ айырып аспанды,

Бұлт сөгіліп, жер дірілдеп жасқанды.

Қарт атаның ашуындай екен тек,

Бір төгіп ап жайма шуақ басталды.

 

 

185

Төрттағанды өлеңге санамадым,

Сөз – құдірет, мен саған таза жаным.

Өмір – сабақ, жыл сайын оймен шолып,

Өзімді-өзім тазарттым,  жаңаландым.

 

186

Қақ айырып кеудені, жүректі де қақ жарып

Тастағанда, бар санаң қалады екен дағдарып.

Арқасында дәргердің бір шаңырақ бақытты,

«Шүкір, шүкір, шүкір» деп, жатады екен бақ дарып.

 

187

«Таң атқан да күн батқан», ештеңеге зауқың жоқ,

Кездерің бар, япыр-ай, өзіңе-өзің керексіз…

Ішпей-жемей қарнаң тоқ, әр минутың бағалы,

Кездерің бар қапысыз, ұшқыр ойлы, зерек, Сіз.

 

188

Ұлы Дала дөңінде көш келеді,

Бақ қонған ел, жыр-әнмен көшке ереді.

«Елім-айды» шырқайды қуанышпен,

Болмай қалды зарлы әннің еш керегі.

 

189

Арам жандар өмірге неге керек?

Тыңдаңыздар айтайын мен бір дерек…

Жүрген жоқ па қасында Көк Тәңірдің,

Періште де, сайтан да, сол ғой, себеп…

 

190

Жамандықсыз өмірдің мәні кетер,

Сәуле шашам санаңа оймен бірер.

Солар менен күресте тынады іс,

Өміріңе нәр берер, сәндендірер.

 

191

Бағы өзіне белгілі қасапшының,

Соғыс мәнін түсінбес  жасақ, шынын.

Ойлы жандар ой қамап үйінде отыр,

Шатақтармен шуласаң  атақтысың.

 

 

 

192

Шексіз байлық не қажет?.. Бақ қонуға?

Әлде атына мас болып, мақтану ма?

Бақ бермейді басыңа, отыңа да,

Ағайынмен сол себеп,  жат болуға…

 

193

Орнағанда жүрегіңе уайым,

Азап шегіп талықсыса жұбайың.

Жүрек  тіліп ем жасаса оташы,

Түседі екен жиі еске Құдайың.

 

194

Ата-анаға бір жиырма жыл кетеді,

Ұл мен қызға тағы жиырма… жетеді.

Бір жат қызбен – Тәңір заңы бұзылмас,

Зайыбыңмен бар ғұмырың өтеді.

 

195

Қыз бақытты бала сүйсе күйеуден,

Ер бақытты әйел атты тіреумен. 

Ел бақыты – ұрпақ түтін түтетсе,

Ұлы, қызы жұпты болса біреумен.

 

196

Бақ дегенің нәрсе екен көшпелі,

Кешегі  бақ бүгін кенет өшкені…

Бақ дегенің – аман ошақ, адал жар,

Үлкендердің рас екен дескені.

 

197

Жар деген сөз жартың деген түсінік,

Біз келіппіз басқаша оны түсініп.

Жарың кетсе бүтін емес жартысың,

Екі жарты бір бүтін ғып пішіліп.

 

198

Ай жастық-ай, бос қаңғыған, бетімен…

Түлкі өмір-ай,  қашан өтіп кетіп ең?

Қартайғанда біз сезіндік бағаңды,

Сабыр етші, ал ғана жыл, өтінем.

 

 

 

199

Қайғыны жас көзден сүртіп, жуады-ақ…

Шөлде шөлін қандырады дуадақ…

Біз де солмыз, жан азығын іздейміз,

Шөл басамыз ой сағымды қуалап.

 

200

Қазақ тілдің жолы болмас әлденбей,

Жетпей жатыр нағыздарға сәл деңгей.

Қуаты жоқ жетім-жесір тіл біздің,

Қауқарымыз пілге үрген қандендей.

 

201

Дүние – кезек, өткен жолға қарашы,

Келіп еді біздерге кім шамасы…

Бос ойлардан кімге пайда, дұрысы,

Аз да болса тер төгу ғой тазасы.

 

202

Жаңа қазақ қазағымды кемсінді-ай…

Пысқырады қазақ жерін жерсінбей…

Оқытады ұрпақтарын шетелде,

Назарбаев мектебінде менсінбей.

 

203

Байлық деген індет екен, қоздырар,

Есегін де тұлпарыңнан оздырар.

Құр кеудесін ақалға емес ақшаға,

Толтырып ап  құтырынса… сол бұзар.

 

204

Көзіңді жан-жағыңа сал ағайын,

Қарашы, қандай әсем бала қайың.

Сезімің қатпарланып қалмаса егер,

Әрқашан сырласуға дала дайын.

 

205

Ау, далам!, жатырмысың жалғызсырап,

Бұ да бір орынсыздау қойған сұрақ.

Абай да, Мұқағали өкініпті,

Ұлылар әрқашанда жалғыз бірақ.

 

 

206

Мен дағы, тағдыр солай, қалалықпын,

Бұ қала жібереді шала ғып тым.

Сыпайы боламын деп жалған сөйлер,

Тұрмаймыз тырнағына далалықтың.

 

207

Далада тәнің таза, жаның таза,

Сәт сайын ақымақтар алмас маза.

Бос сөзден жалығатын кісілерге,

Бұл өзі қалалықтан қалмас жаза.

 

208

Адамдар: астың, үстің, қапталдарың,

Сезінсең: жыбыр-жыбыр жатқан бәрін…

Үйреніп құмырысқаша күйбеңдеген,

Өтеуді өз міндетін үйренбеген…

 

209

Қалалық әрқашанда қапылысқан,

Алолап бірін-бірі шақырысқан.

Бір үйде он жыл тұрып сәлемдеспей,

Танымас көршілерін пақырстан.

 

210

Біразы қалалықтың  ауыл құмар,

Шетінен біліктілер,  ауыздылар.

Ошақ жоқ нақұрыссыз, ауылымды,

«Мәмбет» деп, кемітетін жауыз да бар.

 

211

Болмысын таныдым да надандықтың,

Бағасын, қасиетін  адамды ұқтым.

Пенде ғой надан емес, бейімделгіш,

Өзіне ұқсатады, заман мықтың.

 

212

Болады бұл өмірде бас ағалар,

Болады әр тойыңда асабалар…

Адамды илеп-илеп алады да,

Қалаған қуыршағын жасап алар.

 

 

 

 

213

Сыйлайсың, қонақ етсе ас иесін,

Іздейсің, бір жақсысын бас иетін.

Ой мен сөз жақын етсе бір-біріңді,

Адамның танысаң ғой қасиетін.

 

214

Ой мен сөз тауып жатса жарасымын,

Таппаса адамзаттың аласы мың.

Ой-Сөз-Іс бірін-бірі қамқорласа,

Танытар адамзаттың нақ асылын.

 

215

Ой-Сөз-Іс – бағасы ол кісіліктің,

Мен соны ақырында түсініппін.

Көбіне сөз бен ісі алшақ кетіп,

Аласарып жатады кісі – мықтың.

 

216

Тірлік қой, бірдеңелер істелінер…

Жақсылық, жамандық деп іс терілер…

Бағасы кісіліктің сөз бенен іс,

Ой қандай? Сөз естілер, іс көрінер…

 

217

Лепіріп біреу ойын тасып айтса,

Біреу жүр тұйықталып, тасы қайтса…

Шіркін-ай, мен қасына болар едім,

Жасырмай ойын біреу ашып айтса…

 

218

Жауыңа сырыңда айтпа, ойыңды айтпа,

Достасқын, адал жанның сойын тап та.

Қызғаныш барға қарсы бой көтерер,

Бай ғой деп бауырыңның қойын бақпа.

 

219

Бағынар тұлпар біткен ауыздыққа,

Жем болар нақ асылдар жауыздыққа.

Өсекпен жанды қинар, өлімші ғып,

Өлтірмес атып-асып, мауыздап та.

 

 

 

220

Жауыздық жауыз ойда балалайды,

Ол саған ақ-қара деп қарамайды.

Ақиқат – жауыз үшін өз ойы тек,

Ойламас саған салған жара жайлы.

 

221

Барады мынау әлем жауызданып,

Кісі емес елдер жатыр бауыздалып.

Билік пен байлық атты қомағайлар,

Қан менен туа сала ауызданып.

 

222

Қасиет бір ерекше жауызда бар,

Сүт емес, қан менен ол ауызданар.

Күтпегін еш  жақсылық, сөзге сеніп,

Күтпегін мейірім мен, жауыздан, ар.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Комментарии запрещены.